Ehliyeti ilk kez cebine koyan bir sürücü, direksiyon başında hukuken diğerlerinden farklı bir konumdadır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, ilk kez sürücü belgesi alan herkesi belirli bir süre “aday sürücü” sayar ve bu dönemi daha dikkatli bir denetime tabi tutar. Bu rehberde aday sürücülüğün hukuki çerçevesini, 2026 yılında Kanun’da yapılan değişikliği ve yeni sürücüyü de bağlayan genel trafik kurallarını doğrulanabilir kaynaklara dayanarak aktarıyoruz.
Aday Sürücülük Nedir, Ne Kadar Sürer?
Kanun’un 7590 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenen Ek 17. maddesi konuyu şöyle tanımlar: “İlk defa sürücü belgesi alanlar ile sürücü belgesi herhangi bir nedenle iptal edilip yeniden sürücü belgesi almaya hak kazananlar, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl süre ile aday sürücü olarak kabul edilirler.” Yani aday sürücülük, belgenin sınıfından bağımsız olarak, ilk kez ehliyet sahibi olan herkesi ve belgesi iptal edildikten sonra yeniden alanları kapsayan bir statüdür. Bu hüküm 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi; önceki metin “en az bir yıl” diyor, iptal şartlarını yönetmeliğe bırakıyordu. Değişiklikten önce belge almış sürücüler kendi durumlarını işlem öncesinde Emniyet Genel Müdürlüğü’nden teyit etmelidir.
Bu statünün mantığı basittir: Trafikte deneyim kazanılan ilk dönem, kaza ve ihlal riskinin en yüksek olduğu dönemdir. Bu nedenle aday sürücüye yönelik, sıradan sürücüye göre daha sıkı bir yaptırım rejimi öngörülmüştür.
Aday Sürücü Belgesi Hangi Durumlarda İptal Edilir?
Yeni metin, iptal nedenlerini doğrudan Kanun’da sayar. Aday sürücülük süresi içinde aşağıdaki durumlardan biri gerçekleşirse aday sürücü belgesi iptal edilir:
| Ek 17’deki bent | İptal nedeni |
|---|---|
| (a) | Kanun kapsamında sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir ihlal |
| (b) | 75 ceza puanının aşılması |
| (c) | Araç cinsine bakılmaksızın 0.20 promilin üzerinde alkollü araç kullanıldığının tespiti |
| (ç) | 53. maddenin ikinci fıkrası (dönüşlerde yayalara, bisiklet ve elektrikli skuter kullananlara ve diğer trafiğe ilk geçiş hakkı), 74. madde (yayalara ilk geçiş hakkı) veya 78. madde (emniyet kemeri, koruma başlığı, çocuk bağlama sistemi gibi koruyucu sistemler) hükümlerinden birinin üç kez ihlali |
Belgesi iptal edilen kişinin yeniden sürücü belgesi alabilmesi için sürücü kursuna devam etmesi ve sınavlarda başarılı olarak motorlu taşıt sürücüsü sertifikası alması gerekir. Kursa başlayabilmek için psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucunda sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösteren belgenin ibrazı, Kanun kapsamındaki idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması ve varsa bekleme ya da geri alma süresinin dolmuş olması şarttır. Yeniden alınan belgeyle sürücü, yine iki yıl aday sayılır.
Bu düzenlemenin arka planında bir yargı kararı vardır. Anayasa Mahkemesi, 17/6/2025 tarihli ve E.2025/28, K.2025/139 sayılı kararıyla eski Ek 17. maddenin ikinci fıkrasındaki “…sürücü belgelerinin iptal edilme…” ibaresini iptal etmişti. Karar 2 Aralık 2025 tarihli ve 33095 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı; iptal hükmünün dokuz ay sonra, 2 Eylül 2026’da yürürlüğe girmesi öngörülmüştü. Bu tarihten önce Ek 17. madde 7590 sayılı Kanun’la baştan yazıldı ve iptal nedenleri Kanun metnine alındı.
Aday Sürücüyü de Bağlayan Genel Kurallar
Aday sürücüye özgü iptal nedenleri, trafiğin genel kurallarının yerine geçmez; ikisi birlikte uygulanır. En kritik iki başlık alkol ve ceza puanıdır.
Alkol sınırları Kanun’un 48. maddesinde tanımlıdır. Hususi otomobil sürücüleri için 0.50 promil, diğer araçların sürücüleri için 0.21 promil üst sınırdır. Bu sınırın aşıldığı tespit edilirse — fiil bir suç oluştursa bile — 2026 itibarıyla 25.000 TL idari para cezası uygulanır ve sürücü belgesi altı ay süreyle geri alınır. Son ihlalden geriye beş yıl içinde ikinci kez yakalanmada ceza 50.000 TL ve iki yıl geri alma; üç ve üzeri ihlalde ise 150.000 TL ve her seferinde beşer yıl geri almadır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisinde araç kullanan sürücüye 2026 itibarıyla 150.000 TL ceza verilir ve sürücü belgesi iptal edilir; ölçüm yaptırmayı reddetmenin karşılığı da 150.000 TL ve beş yıl geri almadır. Aday sürücü için eşik daha düşüktür: hususi otomobil kullansa bile 0.20 promilin üzerindeki her tespit, aday sürücü belgesinin iptal nedenidir.
İkinci başlık ceza puanı sistemidir. Kanun’un 118. maddesine göre bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını dolduran sürücünün belgesi iki ay geri alınır ve sürücü eğitime tabi tutulur. Aynı yıl ikinci kez 100 puanı dolduranın belgesi dört ay geri alınır; sürücü psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri muayenesine tabi tutulur. Bir yıl içinde üçüncü kez 100 puana ulaşmak ise belgenin süresiz iptali anlamına gelir. Ayrıca ölümle sonuçlanan bir kazaya asli kusurlu olarak sebep olan sürücünün belgesi bir yıl geri alınır. Aday sürücüde ise 75 ceza puanının aşılması, 100 puan eşiğine ulaşılmadan da belgenin iptal nedenidir. Deneyimsiz bir sürücü için bu tablo, tek tek ihlallerin ne kadar hızlı birikebileceğini gösterir.
Kendi Durumunuzu Nasıl İzlersiniz?
Aday sürücünün en pratik önlemi, sicilini düzenli takip etmektir. Aldığınız cezaları ve biriken ceza puanınızı e-Devlet üzerinden Emniyet Genel Müdürlüğü hizmetleriyle görebilirsiniz; adım adım yöntemi trafik cezası sorgulama ve ödeme rehberimizde anlattık. Haksız bulduğunuz bir tutanak varsa, süresi içinde itiraz hakkınız vardır; süreç trafik cezasına itiraz rehberinde ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Otomatik denetimin nasıl işlediğini merak ediyorsanız EDS elektronik denetleme sistemi yazısı yol gösterir.
Özet
Aday sürücülük, ilk kez belge alanları ve belgesi iptal edildikten sonra yeniden alanları kapsayan, 31 Temmuz 2026’dan beri Kanun’da iki yıl olarak belirlenen bir statüdür. Bu sürede geri almayı gerektiren bir ihlal, 75 ceza puanının aşılması, 0.20 promilin üzerinde alkol veya belirli ilk geçiş ve koruyucu sistem kurallarının üç kez ihlali belgenin iptaline yol açar. Alkol sınırları ve ceza puanı gibi genel kurallar da aday sürücüye aynen uygulanır. Yeni sürücü için en sağlam strateji, ilk iki yılı ihlalsiz kapatmak ve sicilini düzenli izlemektir.