Yurt dışına kendi aracıyla çıkanların arka tamponunda gördüğü beyaz oval etiket — içinde bir veya birkaç siyah harf — aracın hangi ülkede tescilli olduğunu gösteren “ayırt edici işaret”tir. Türkiye bu işaret için TR kullanır. Kodların çoğu ülkenin adının baş harfinden türese de, bir kısmı ne İngilizce ne de tanıdık bir ada uyduğu için sürekli karıştırılır. Bu rehberde en sık yanılgıya yol açan kodları ve nereden geldiklerini bir araya getirdik.
Kodlar Nereden Geliyor?
Bugünkü sistemin temeli, seksenden fazla ülkenin taraf olduğu ve 1977’de yürürlüğe giren 1968 Viyana Karayolu Trafiği Sözleşmesidir; kimi kodlar ise 1900’lerin başındaki uluslararası trafik sözleşmelerine kadar uzanır. Sözleşmenin 3. ekine göre işaret, yatay eksende bir elips (oval) biçiminde, beyaz zemin üzerine siyah harflerle yazılır ve plakadan ayrı ya da plakaya bütünleşik olabilir. Kodların güncel listesi Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) tarafından tutulur. Türkiye’nin TR işaretinin ayrıntılarını plakadaki TR işareti rehberinde, tüm ülkelerin güncel listesini ise ülke plaka kodları sayfasında bulabilirsiniz.
Benzer İsimler, Farklı Kodlar
En klasik yanılgı A ile AUS arasındadır. Tek harflik A, Avusturya’ya (Almanca Österreich) aittir; Avustralya ise üç harflik AUS kodunu kullanır. Adları Türkçede birbirine çok benzese de kodlar birbirinden nettir. Benzer biçimde IRL İrlanda’nın, IS İzlanda’nın (İzlandaca Ísland), I ise İtalya’nındır — üçü de aynı harfle başlıyormuş gibi göründüğü için sıkça yer değiştirir.
Ülke Adına Benzemeyen Kodlar
Bazı kodlar İngilizce ada göre değil, ülkenin kendi dilindeki ya da Latince adına göre belirlenmiştir. CH, çoğu kez Çin sanılsa da İsviçre’ye aittir; İsviçre’nin Latince resmi adı olan Confoederatio Helvetica’dan gelir. D, Almanya’nın kendi dilindeki adı Deutschland’ın; E, İspanya’nın España’sının kısaltmasıdır — “E” çoğu kez England ya da Estonya sanılır, oysa İngiltere ayrı bir kod kullanmaz. H Macaristan’a, N Norveç’e, P Portekiz’e, S İsveç’e aittir.
Doğu Avrupa ve Balkan Karmaşası
Eski Yugoslavya ve Çekoslovakya’nın dağılmasıyla ortaya çıkan kodlar birbirine çok yakındır. SLO Slovenya’yı, SK Slovakya’yı gösterir; ikisi hem yazılış hem çağrışım bakımından karıştırılır. Çek Cumhuriyeti ise CZ kullanır. HR, Hırvatistan’ın kendi dilindeki adı Hrvatska’dan gelir ve tek harflik H (Macaristan) ile karıştırılmamalıdır. Bir diğer tuzak RO (Romanya) ile RUS (Rusya) arasındadır; komşu ülke Moldova ise MD kodunu taşır.
Tek Harf mi, İki Harf mi?
Kimi karışıklıklar yalnızca bir harfin eklenmesinden doğar. N Norveç’i, NL ise Hollanda’yı (Felemenkçe Nederland) gösterir. Aynı mantıkla P Portekiz’in, PL ise Polonya’nındır; tek harflik bir kod, çoğu kez iki harfli komşusuyla karıştırılır. B Belçika, F Fransa, I İtalya ve GR Yunanistan gibi köklü kodlar ise erken dönem sözleşmelerinden bu yana çoğunlukla değişmeden kaldığı için görece tanıdıktır. Yine de tek harflik kodların çokluğu, hızlı bir bakışta yanılmayı kolaylaştırır.
Kuzey Ülkeleri Kümesi
İskandinavya’da kodların çoğu tek harf olduğu için toplu halde şaşırtır: S İsveç, N Norveç, DK Danimarka, FIN Finlandiya ve IS İzlanda. Burada S ile SK (Slovakya) ve SLO (Slovenya) sık sık birbirine karışır; baş harf yakın olsa da ülkeler bambaşkadır. Danimarka’nın DK’si ile Almanya’nın D’si de dikkatli okunmak ister.
GB’den UK’ye: Kodlar Değişebilir
Kodlar sonsuza dek sabit değildir. En bilinen güncel değişiklik Birleşik Krallık’ta yaşandı: Ülke, 28 Eylül 2021’den itibaren uluslararası kodunu GB’den UK’ye çevirdi. Aynı şekilde Sovyetler Birliği ve Yugoslavya’nın dağılması, 1990’ların başında bir dizi yeni kodun (RUS, HR, SLO, SK, MD ve diğerleri) doğmasına yol açtı. Bu yüzden eski bir haritada ya da ikinci el bir oval etikette gördüğünüz kod, bugün geçerli olmayabilir.
Yola Çıkmadan Önce
Kendi aracınızla Avrupa’ya gidecekseniz, arka tarafta ülkenizin ayırt edici işaretinin (Türkiye için TR) okunur biçimde bulunması gerekir. İşaret plakaya bütünleşik — örneğin AB tarzı plakaların solundaki mavi bantta bir harf olarak — konumlandırılmışsa ayrı bir etiket gerekmez; böyle bir banda sahip olmayan araçlar ise oval etiket taşımak durumundadır. Sınır ötesi sürüşte gereken belgeler ve hazırlık için kendi aracınla yurt dışına çıkış rehberine göz atabilirsiniz. Bir kodun hangi ülkeye ait olduğundan emin değilseniz, tahmin yürütmek yerine güncel resmî listeden doğrulamak en sağlıklısıdır.