Şehir içi ulaşımın emektarı minibüsler, birçok ilde plakalarından tanınır: il kodundan sonra gelen M harfi. “M plaka” olarak bilinen bu seri, belirli hatlarda yolcu taşıyan ticari minibüslere ayrılmıştır ve arkasında iki katmanlı bir hukuki düzen vardır.
M Plaka Hangi Araçlara Verilir?
M plakanın ulusal mevzuattaki dayanağı, Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik’in 34. maddesidir: Gerekli görülen yerlerde, ticari amaçla çalışan araçlara UKOME veya trafik komisyonlarından karar almak şartıyla belirlenecek harf gruplarından plaka verilebilir; belirlenen harf ve rakam grupları Türkiye Noterler Birliğine bildirilir. Yani M harfini minibüslere ayıran, ilin ulaşım otoritesinin kararıdır.
Uygulamadan iki resmî örnek verilebilir. İstanbul Büyükşehir Belediyesinin Minibüs Taşımacılığı Yönergesi, İstanbul sınırları içinde belirlenmiş hatlarda toplu taşımacılık yapan (M) ve (TM) seri plakalı minibüsleri düzenler; çalışma ruhsatları Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünce verilir. Aydın Büyükşehir Belediyesinin UKOME kurulunca çıkarılan yönetmeliği ise M plakayı, ilçeler arasında ve ilçe merkezleriyle mahalleler arasında toplu yolcu taşımacılığı yapan araçlara verilen ticari plaka olarak tanımlar. Serinin kapsamı ilden ile değişebildiği için, bir ildeki M plakanın tam karşılığı o ilin UKOME veya trafik komisyonu kararlarında yazar.
Tahdit ve Devir Kuralları
Minibüs plakaları çoğu büyük ilde sınırlı sayıdadır. 86/10553 sayılı “Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar”, plaka tahdidi kararı alınan illerde taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaları düzenler. Karara göre minibüs ticari plakası alabilmek için şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçmiş olmak ve ilgili meslek odasına üye olmak gerekir; plaka sayısının artırılması ve dağıtımı İçişleri Bakanının onayına tabidir ve yeni plakalar kapalı teklif usulüyle verilir. Mevcut plaka sahipleri, plakalarını aynı şartları taşıyan kişilere satabilir.
Bu tahdit düzeni, M plakayı da tıpkı taksi plakası gibi alınıp satılan bir ticari hak hâline getirmiştir. Minibüsün hangi hatta, hangi güzergâhta ve hangi koşullarla çalışacağı ise belediye yönergeleri ve UKOME kararlarıyla belirlenir.
MA-MZ Plakalarla Karıştırmayın
Plakasında M harfi geçen her araç minibüs değildir. Tescil yönetmeliğinin 34. maddesi, MA’dan MZ’ye kadar olan ikili harf gruplarını bambaşka bir amaca ayırır: Çeşitli nedenlerle Türkiye’de bulunan yabancı kişilerin araçları. Yönetmeliğin 17. maddesine göre yabancı gerçek ve tüzel kişilerin yurt içinden satın aldıkları veya yurt dışından getirdikleri araçlar noterlerce tescil edilir ve bu araçlara MA-MZ harf grubundan plaka verilir.
İkisini ayırmak kolaydır: Hatlı minibüsün plakasında M harfi tek başına durur (örneğin “34 M” veya İstanbul’daki TM serisi), MA-MZ plakalarda ise M’nin yanında ikinci bir harf bulunur (“MA”, “MB” … “MZ”). Her iki grup da beyaz zemin üzerine siyah yazılıdır; ticarilik ya da yabancılık plakanın renginden değil, harf grubundan okunur.
Özetle M plaka; UKOME veya il trafik komisyonu kararıyla hatlı minibüslere ayrılan, tahditli illerde sayısı sınırlı tutulan bir ticari plaka serisidir ve yabancılara verilen MA-MZ grubuyla yalnızca harf benzerliği taşır.