Kasko fiyatı, sigorta şirketinin kendi tarifesiyle hesapladığı primdir; trafik sigortasındaki gibi Bakanlıkça belirlenen bir tarife yoktur. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 12. maddesine göre zorunlu sigortalar dışındaki tarifeleri şirketler aktüeryal tekniklerle serbestçe belirler. Bu yüzden tek bir kasko fiyatı yoktur; aynı araç için şirketten şirkete farklı prim çıkabilir.
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları da primi hesaplamaz; poliçede hangi bilgilerin açıkça yazılacağını belirler. Teminatlar, muafiyet, rayiç değer referansı, indirim ve zamların nedenleri ile taksitler bu bilgiler arasındadır. Aşağıda bu kalemleri tek tek, dayanağıyla ve şirket uygulamasını genel kural gibi sunmadan açıklıyoruz.
Kasko Primi Nasıl Oluşur?
Sigortacılık Kanunu’nun 12. maddesinin birinci fıkrası, sigorta tarifelerinin sigortacılık esasına ve genel kabul görmüş aktüeryal tekniklere uygun olarak şirketlerce serbestçe belirleneceğini söyler. Aynı fıkra, zorunlu sigortaların teminat tutarları ile tarife ve talimatlarının Bakan tarafından tespit edilip Resmî Gazete’de yayımlanacağını ekler. İkinci fıkra ise hayat, sağlık ve ihtiyari deprem gibi bazı branşlarda tarifelerin onaya bağlanabileceğini düzenler. Kasko bu sayılan grupların hiçbirinde yer almaz.
Zorunlu trafik sigortasında (zorunlu mali sorumluluk sigortası) tarife ve talimatlar bu fıkra gereği Bakanlık düzenlemesine bağlıdır. Kaskoda ise primi oluşturan oranlar şirketin tarifesindedir; mevzuatla ilan edilen bir oran tablosu yoktur. İki ürünün fiyat mantığını karşılaştırmak için trafik sigortası fiyatının nasıl belirlendiğini anlatan yazımız yol gösterir.
Kanunun 11. maddesi, sözleşmenin ana içeriğinin genel şartlara uygun olmasını ister; işin özelliğine göre özel şartlar da konabilir ve bunlar poliçede “özel şartlar” başlığıyla açıkça yazılır. Genel şartların ekindeki poliçe şablonu, yapılan indirim veya zamlı prim uygulamasının nedenleriyle birlikte poliçede gösterilmesini öngörür. Primin neden o tutarda çıktığını en doğrudan anlatan belge bu nedenle poliçenin kendisidir.
Aracın Kasko Değeri ve Rayiç Değer Referansı
Genel şartların B.3.3.1.1 maddesine göre sigorta şirketi aracı hasar tarihi itibarıyla rayiç değer düzeyine kadar teminat altına alır. Tazminat hesabında da rizikonun gerçekleştiği andaki rayiç değer esas tutulur. Poliçe şablonu bu yüzden sigorta bedeli kısmına belli bir tutar değil, “rayiç değerine kadar” ibaresinin yazılmasını ister. Aynı şablon, hasar durumunda eksik veya aşkın sigorta uygulanmayacağının da poliçede belirtilmesini öngörür.
Rayiç değerin hangi referansla veya yöntemle belirleneceği poliçede yazılır. Böyle bir referans yoksa ya da belirleme somut değilse, genel şartlar o tarihteki ifadesiyle Hazine Müsteşarlığınca belirlenecek kurallara gönderme yapar. Bu kuralı koyan 2017/14 sayılı Genelge’ye göre bu durumda ilgili hasara ait eksper raporundaki rayiç değer esas alınır. Aynı genelge, poliçeye eklenen aksesuarlar dahil eksik veya aşkın sigorta uygulanamayacağını da tekrarlar.
Referans olarak kullanılabilecek kamuya açık kaynaklardan biri, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği’nin (TSB) yayımladığı kasko değer listesidir. TSB, listeyi üye şirketlerin kasko değerini belirlemesine yardımcı olmak için piyasa fiyatlarını göz önüne alarak hazırladığını ve değerlerin işlemlerde esas alınmasından sorumluluk kabul etmediğini belirtir. Listenin nasıl sorgulandığını ve vergide nerede kullanıldığını kasko değer listesi yazımızda ayrıca anlattık.
Genel şartlar primi kasko değerine bağlayan bir oran öngörmez; değerin prime nasıl yansıdığı şirketin tarifesindedir. Ancak tam hasarda ve çalınmada ödenecek tutar rayiç değere bağlıdır (B.3.3.1.1 ve B.3.3.2.4). Bu nedenle değer, şirketin üstlendiği riskin üst sınırını gösteren bir bilgidir.
Araç Yaşı, Marka-Model ve Kullanım Şekli
TSB’nin açıklamasına göre kasko değer listesinde 15 model yılına kadar olan araçlar yer alır. Sıfır araç fiyatları yetkili distribütörlerin ilan ettiği, KDV ve ÖTV dahil kampanyasız fiyatlarla belirlenir. Listede kilometre, hasar ve kozmetik durum kırılımı bulunmaz; aynı tip ve model yılındaki ikinci el araçlar için ortalama değer esas alınabilir. Yani listede değeri belirleyen bilgiler marka, model ve model yılıdır.
Bu yapının iki sonucu vardır. Birincisi, kilometresi düşük veya hasar geçmişi olan bir araç listede ortalamayla aynı satırda görünür. İkincisi, 15 model yılını aşan araçlar listede yoktur; bu araçlarda poliçedeki referans veya yöntem, o da yoksa eksper raporundaki rayiç değer belirleyici olur. Teklif aşamasında poliçeye hangi referansın yazıldığını görmek bu yüzden yararlıdır.
Aracın satın alınma şekli de prime yansıyabilir. 2017/14 sayılı Genelge’yi değiştiren 2019/6 sayılı Genelge’ye göre, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun istisnaları düzenleyen 7. maddesi kapsamında, yani ÖTV istisnasıyla satın alınan araçların kasko sözleşmelerinde bu durum göz önünde bulundurularak primde indirim yapılır. Yapılan indirim, gerekçesi ve tutarıyla birlikte poliçenin ilk sayfasında belirtilir. Değişiklik 16 Temmuz 2019’da yürürlüğe girmiştir.
Kullanım şekli de poliçenin konusudur. Genel şartların A.7 maddesine göre poliçe, aracın belirli günlerde, belli mesafeler altında veya belli kişiler tarafından kullanılması hâlindeki zararları kapsayacak şekilde düzenlenebilir. Bu tür sınırlamalar poliçeye en az 14 punto harflerle yazılır. Bir sınırlamanın prime nasıl yansıdığını şirket tarifesi belirler; teminatı daralttığı ise metnin kendisinden anlaşılır.
Sürücü Bilgileri ve İkamet İli Primde Nasıl Değerlendirilir?
Kasko genel şartları ve Sigortacılık Kanunu, sürücü yaşı, sürücü belgesi süresi veya ikamet ili gibi kişisel ölçütlerin primde nasıl kullanılacağını saymaz. Bu bilgilerden hangilerinin tarifeye girdiği, 12. maddedeki tarife serbestisi içinde şirketin kararıdır. Teklif formunda sorulan sorular, o şirketin değerlendirdiği etkenleri gösterir; bunların ağırlığı ise kamuya açık bir metinde yer almaz.
Sorulan bilgilerin hukuki karşılığı ise nettir. Genel şartların C.2 maddesi, sigorta ettirene sözleşme sırasında bildiği veya bilmesi gereken tüm önemli hususları bildirme yükümlülüğü yükler. Sigortacının yazılı veya sözlü olarak sorduğu hususlar, aksi ispat edilinceye kadar önemli sayılır. Sigortacı soru listesi vermişse, kötü niyetle saklama hâli dışında listede olmayan konulardan sigorta ettirene sorumluluk yüklenemez.
Bu beyan yükümlülüğü fiyatla doğrudan bağlantılıdır. Önemli bir husus yanlış veya eksik bildirilmişse sigortacı, durumu öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir. İstenen fark on gün içinde kabul edilmezse sözleşmeden cayılmış sayılır. İhlal hasardan sonra ortaya çıkarsa ihmalin derecesine göre tazminattan indirim yapılır; kast ve bağlantı varsa ödeme borcu ortadan kalkar.
Teklif ekranındaki yanıtların doğruluğu bu nedenle yalnızca ilk fiyatı değil, hasar anındaki ödemeyi de etkiler. Aracı kimlerin kullanacağı A.7 maddesi kapsamında poliçeye yazılmışsa, bu bilgi de teminatın sınırını çizer.
Kaskoda Hasarsızlık İndirimi Nasıl İşler?
Kaskoda hasarsızlık indirimi genel şartlarda kademe kademe düzenlenmez. Genel şartların C.11 maddesi, genel şartlara sigortalı aleyhine olmamak üzere özel şart konulabileceğini söyler. Aynı madde, özel şartlarla sağlanan hasarsızlık indirimi ve diğer menfaatlerin tabi olduğu şartlara poliçede yer verilmesini ister. Kademe sayısı, oranlar ve hangi hasarın indirimi etkilediği bu yüzden poliçenin özel şartlarındadır.
Trafik sigortasındaki basamak sistemi ise zorunlu sigortaya özgü tarife düzenlemesinin parçasıdır. Sigortacılık Kanunu’nun 12. maddesi bu düzenleme yetkisini zorunlu sigortalarla sınırladığı için kasko bu sistemin dışında kalır. Trafik tarafında yenileme gecikmesinin ve şirket değişikliğinin basamağa etkisini poliçe yenilemede hasarsızlık indiriminin korunması yazısında anlattık. Oradaki süre ve oran kuralları kasko poliçesine kendiliğinden uygulanmaz.
Hasarın poliçe üzerindeki etkisini ise genel şartlar açıkça düzenler. B.4.1 maddesine göre kısmi hasarda, aksine anlaşma yoksa, sigorta bedeli riziko tarihinden itibaren ödenen tazminat tutarı kadar eksilir. Tam hasarda teminat sona erer ve sigortacı primin tamamına hak kazanır. Önceki hasarsız yılların başka bir şirkette nasıl değerlendirileceği genel şartlarda yer almaz; bu, teklif sırasında sorulabilecek bir konudur.
Teminat Seçimi ve Muafiyet
Genel şartların A.1 maddesi dört ürün adı tanımlar: Dar Kasko, Kasko, Genişletilmiş Kasko ve Tam Kasko. Ürün adı teminatın içeriğine uymak zorundadır ve poliçe başlığında en az 16 punto harflerle yazılır. Farklı ürün adlarıyla verilmiş iki teklif aynı riski karşılamadığı için fiyatları doğrudan karşılaştırılamaz. Her ürünün kapsadığı ve kapsamadığı riskleri kaskonun neyi karşılayıp neyi karşılamadığını anlatan yazımızda ele aldık.
Sigortacılık Kanunu’nun 11. maddesi, kapsam dışı bırakılan risklerin sözleşmede açıkça belirtilmesini ister; belirtilmemiş riskler teminat kapsamında sayılır. Bu hüküm teklif metnindeki istisna listesini fiyat kadar önemli kılar.
Muafiyet de fiyatla birlikte okunması gereken kalemdir. Genel şartların A.6 maddesine göre poliçede, belirli bir tutara veya hasar ile sigorta bedelinin belli bir oranına kadar olan zararın sigortacı tarafından ödenmeyeceği kararlaştırılabilir. Bu muafiyetler poliçeye en az 14 punto harflerle yazılır. Muafiyetli bir teklif, hasar anında sigortalının üstleneceği tutarla birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır.
Servis ve parça seçimi de poliçede yazılan unsurlardandır. B.3.3.2.1 maddesine göre onarımın şirketin belirleyeceği servislerde mi, sigortalının seçeceği serviste mi yapılacağı ve orijinal veya eşdeğer parçadan hangisinin kullanılacağı poliçede açıkça yer alır. Böyle bir belirleme yoksa sigortalının tercih ettiği yöntem, servis ve parça esas alınır.
Ek Teminatlar: Cam, İkame Araç ve Mini Onarım
Genel şartların A.4 maddesi, ancak ek sözleşme ile teminata alınabilecek halleri sayar. Bunlar arasında Türkiye dışında meydana gelen zararlar, deprem ve sel, kemirgen zararları, anahtarla çalınma ve teminat dışındaki mekanik arızalar bulunur. Maddenin son cümlesi, listede sayılmayan rizikolar için de ek sözleşmeyle teminat sağlanabileceğini söyler. Farklı adlarla sunulan ek paketler poliçeye bu çerçevede, ek sözleşme olarak girer.
Genel şartlar “ikame araç” ifadesini kullanmaz. Buna en yakın hüküm A.4.8 maddesidir: tam hasarda tazminat ödenene, kısmi hasarda onarım bitene kadar geçen sürede, poliçede belirtilen limitle sınırlı kullanım ve gelir kaybı ek sözleşmeyle teminata alınabilir. Bu teminatın kapsamı ve limiti bu nedenle poliçede yazana göre belirlenir.
Cam ve mini onarım teminatları da genel şartlarda ayrı ürün olarak tanımlanmaz. Cam hasarı, A.1 maddesindeki araca sabit veya hareketli bir cismin çarpması gibi temel teminatlara giren bir olaydan doğabilir; ayrı paketlerin koşulları ise özel şartlardadır. Bu paketlerin hasarsızlık indirimiyle ilişkisini cam sigortası ve mini onarım paketleri yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Ek teminatların teklif aşamasında görünür olması bir yükümlülüktür. Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik’in 8. maddesine göre bilgilendirme metni, teminat dışında olup ek sözleşmeyle kapsama alınabilecek rizikolara ilişkin bilgileri içermek zorundadır.
Ödeme, Taksit ve İptalde Prim İadesi
Genel şartların C.1 maddesine göre primin tamamı veya taksitli ödemede peşinat, sözleşme yapılır yapılmaz ve en geç poliçenin teslimi karşılığında ödenir. Aksi kararlaştırılmadıkça prim veya peşinat ödenmezse, poliçe teslim edilmiş olsa bile sigortacının sorumluluğu başlamaz. Taksitlerin ödeme zamanı ve ödenmemesinin sonuçları poliçeye yazılır; sigortacı temerrüt hâlinde hangi hakkını kullanacağını da poliçede belirtir.
Prim iadesinde genel şartlar gün esasına göre hesabı öngörür. Sözleşme C.1 maddesi uyarınca feshedilirse, sigortacının sorumluluğunun sürdüğü döneme ait prim gün esasıyla hesaplanır ve fazlası iade edilir. C.5 maddesine göre araç satışı gibi menfaat sahibinin değişmesinde sözleşme kendiliğinden sona erer ve aynı yöntemle iade yapılır; poliçenin yeni malikle devamı da kararlaştırılabilir. Tam hasarda ise B.4.1 maddesi gereği sigortacı primin tamamına hak kazanır.
Araç satılmadan, sigorta ettirenin kendi isteğiyle poliçeyi süresinden önce sona erdirmesi için genel şartlarda ayrı bir iade hesabı yer almaz. Bu durumda uygulanacak hesap poliçede ve ilgili mevzuatta aranır. Poliçe süresi içindeki değişikliklerin ek belgeyle ve prim farkıyla nasıl işlendiğini zeyilname yazımızda bulabilirsiniz.
Bilginiz dışında gerçekleşen bir risk değişikliğinin bildirimi için süre, öğrendiğiniz tarihten itibaren en geç on gündür; değişikliği siz veya izninizle başkası yaptıysa bildirim derhâl yapılır. Bildirim, C.6 maddesine göre sigorta şirketinin merkezine, sözleşmedeki temsilciliğe veya aracı acenteye noter, taahhütlü mektup ya da sözleşmede belirlenen elektronik yolla yapılır. Süre içinde bildirilmezse ve riziko ağırlaşması hasardan sonra saptanırsa, ihlal hasarı etkileyebilecek nitelikteyse tazminattan ihmalin derecesine göre indirim yapılır; dayanak Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, C.3 maddesi.
Bildirilen değişiklikte sigortacı, öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde sözleşmeyi feshedebilir veya prim farkı isteyebilir. Prim farkı istendiğinde on günlük kabul süresi başlar: süre içinde kabul edilen farkla sözleşme sürer. Süre geçtiğinde fark kabul edilmemişse sözleşme feshedilmiş sayılır. Genel şartlardaki başlıca süreler aşağıdadır:
| İşlem | Başlangıç | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Prim veya peşinatın ödenmesi | Sözleşmenin yapılması | Hemen, en geç poliçe teslimi | C.1 |
| Prim ödenmeden teslimle başlayan sorumluluk | Poliçenin teslimi | 15 gün | C.1 |
| Risk değişikliğinin bildirimi (bilginiz dışında) | Öğrenme tarihi | En geç 10 gün | C.3 |
| Sigortacının fesih veya prim farkı talebi | Sigortacının öğrenmesi | 1 ay; farkın kabulü için 10 gün | C.3 |
| Yanlış beyanda cayma veya prim farkı | Sigortacının öğrenmesi | 15 gün; farkın kabulü için 10 gün | C.2 |
| Sigortalının ölümünde mirasçının bildirimi | Sigortanın varlığını öğrenme | 15 gün | C.5 |
Kasko Tekliflerini Karşılaştırırken Kontrol Listesi
Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik, sözleşme kurulmadan makul bir süre önce bir Bilgilendirme Metni verilmesini öngörür. Yönetmeliğin 8. maddesine göre bu metin en az teminatları, istisnaları, ek sözleşmeyle alınabilecek rizikoları, tazminat ödeme kurallarını ve şikâyet ile tahkim bilgilerini içerir. Aynı ölçütlerle yan yana konduğunda teklifler şu sırayla karşılaştırılabilir:
- Ürün adı: Dar Kasko, Kasko, Genişletilmiş Kasko veya Tam Kasko; iki teklifte aynı olup olmadığı.
- Rayiç değer referansı: poliçeye hangi listenin veya yöntemin yazıldığı.
- Muafiyet: tutar veya oran olarak hasarda sigortalının üzerinde kalacak kısım.
- Servis ve parça: onarımın kimin belirleyeceği serviste yapılacağı, orijinal veya eşdeğer parça seçimi.
- Ek teminatlar: hangi ek sözleşmelerin dahil olduğu ve her birinin limiti.
- Kullanım sınırlamaları: belirli gün, mesafe veya sürücü sınırlaması olup olmadığı.
- İndirim ve zamlar: poliçede yazan oranlar ve nedenleri.
- Ödeme planı: peşinat, taksit vadeleri ve ödememenin sonuçları.
- Tahkim: şirketin Sigorta Tahkim Sistemi’ne üye olup olmadığı.
Yönetmeliğin 7. maddesine göre bilgilendirme gereği gibi yapılmamışsa veya yanıltıcı bilgi verilmişse ve bu durum sigorta ettirenin kararını etkilemişse, sigorta ettiren sözleşmeyi feshedebilir ve varsa zararının tazminini isteyebilir. Sigortacı, 12. madde uyarınca yazılı veya elektronik yolla gelen şikâyet ve bilgi taleplerini 15 iş günü içinde yanıtlamak zorundadır.
Kasko Hesaplama Ekranları Neyi Gösterir?
Kasko hesaplama veya kasko primi hesaplama ekranlarında çıkan rakam, bir şirketin kendi tarifesine göre verdiği tekliftir. Kasko için Bakanlıkça ilan edilen bir tarife bulunmadığından, basında yer alan ortalama kasko fiyatları da resmi bir tarifeye dayanmaz. Aynı araç için iki ekranın farklı sonuç vermesi, Kanun’un 12. maddesindeki tarife serbestisi altında beklenebilecek bir durumdur.
Hesaplama sonucu, ekrana girilen bilgilere dayanır. Bu bilgiler genel şartların C.2 maddesi kapsamında beyan sayılır; yanlış veya eksik bilgi sonradan prim farkına, sözleşmeden caymaya veya tazminatta indirime yol açabilir. Bağlayıcı olan belge ise poliçedir; poliçe şablonu prim tutarının, taksitli ödemede de vade ve tutarların poliçede gösterilmesini ister.
Bir teklifin fiyatı, ancak aynı ürün adı, aynı rayiç değer referansı, aynı muafiyet ve aynı ek teminatlarla verilmiş başka bir teklifle anlamlı biçimde karşılaştırılabilir. Uyuşmazlıkta başvurulacak yollar poliçede yazılıdır: genel şartların C.8 maddesine göre şirketin Sigorta Tahkim Sistemi’ne üyeliği ve tahkim komisyonunun iletişim bilgileri poliçede yer alır. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuat ve kişisel durumunuz için ilgili kuruma veya bir hukukçuya danışın.