Türkiye’de yaygın bir tercih olan LPG dönüşümü, hukuken basit bir aksesuar takma işlemi değil, aracın yakıt sistemini değiştiren bir tadilattır. Bu yüzden süreç üç ayaklıdır: Dönüşüm yalnızca yetkili firmada, onaylı projeye uygun yapılabilir; ardından araç TÜVTÜRK’te tadilat muayenesinden geçer; son olarak değişiklik 30 gün içinde tescil kaydına — bilinen adıyla ruhsata — işletilir. Bu rehberde üç aşamayı da güncel mevzuata göre anlatıyoruz.
Dönüşümün Hukuki Çerçevesi: AİTM Projesi
LPG, CNG ve LNG dönüşümleri, Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’in (AİTM) Ek IV’ünde düzenlenen yakıt sistemi tadilatı kapsamındadır. Yönetmelik, dönüşümde kullanılacak tank dahil tüm aksam ve parçaların uluslararası teknik kurallara (LPG’de BM/AEK Regülasyonu 67) göre tip onaylı olmasını şart koşar; eski, standart dışı veya başka araçtan sökülmüş parça kullanılamaz.
Dönüşümü yapacak firma da belgeli olmak zorundadır: İşyeri için hizmet yeterlilik belgesi ve seri dönüşümler için AİTM seri tadilat tip onayı gerekir; bu onayı Bakanlığın görevlendirdiği kuruluş olarak Türk Standardları Enstitüsü verir. Tadilata ait proje, yetki belgeli teknik sorumluya çizdirilir ve onaylanır. Dönüşümün teknik ve mali sorumluluğu parçaları üreten ile montajı yapan firmalara, projeye ilişkin teknik sorumluluk ise projeyi hazırlayan yetkili teknik sorumluya ve onay veren kuruluşlara aittir. Montaj tamamlandığında aracın ön ve arka camlarının sağ üst köşesine yansıtıcılı LPG etiketi yapıştırılır; tankın üzerinde de dönüşümü yapan firmayı, dönüşüm tarihini, tankın imal yılını ve ömrünü gösteren sökülemez bir etiket bulunmalıdır.
Montaj Sonrası Belgeler
Dönüşümün ardından elinizde iki temel belge olmalıdır. İlki, montajı yapan firmanın düzenlediği Yakıt Sistemi Montaj Belgesidir; firma bu belgeyi ek ücret almadan iki nüsha düzenler, bir nüshası araç sahibinde kalır. İkincisi, yetkili mühendisçe çizilen onaylı tadilat projesi ve hesaplarıdır. Malzeme ve işçilik faturasını da saklayın; muayenede ibrazı istenir.
Uzun yıllar bu sürecin simgesi olan gaz sızdırmazlık raporu ise artık tarihe karıştı: TÜVTÜRK’ün açıklamasına göre LPG/CNG gaz sızdırmazlık raporu yürürlükten kaldırılmıştır ve muayenede hiçbir durumda talep edilmez. Sızdırmazlık dahil tüm sistem kontrolleri muayene sırasında istasyonda yapılır.
TÜVTÜRK’te Tadilat Muayenesi
Aracın onaylı projeye uygun dönüştürüldüğünün tespiti, tadilat sonrası muayene ile yapılır ve bu hizmet tüm TÜVTÜRK istasyonlarından alınabilir; yalnızca randevuyla çalışan istasyonlarda randevu almak zorunludur. Muayeneye giderken ruhsat, zorunlu trafik sigortası poliçesi ve motorlu taşıtlar vergisi borcu bulunmadığına ilişkin sorgu gibi olağan belgelerin yanına Yakıt Sistemi Montaj Belgesi, onaylı proje ve fatura eklenir. 1 Ocak 2018 ve sonrasında tarihli projelerde, proje tarihinden sonra yapılmış geçerli bir egzoz emisyon ölçümü de aranır.
Tadilat muayenesi yalnızca projeye uygunluk kontrolü değildir; araç tam muayeneden geçer ve başarılı olursa periyodik muayene de yapılmış sayılır. Ücret, araç sınıfına göre periyodik muayene tarifesiyle aynıdır — güncel tutarı işlem öncesi TÜVTÜRK’ten kontrol edin.
Ruhsata İşleme: 30 Gün Kuralı
Tescilli araçlar üzerindeki teknik değişikliklerin bildirilmesi, Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik’in 22. maddesinde düzenlenir: Değişiklik sonrası muayenenin yapılmış olması koşuluyla, dönüşüm tarihinden itibaren 30 gün içinde herhangi bir notere veya Emniyet Genel Müdürlüğü trafik tescil kuruluşuna başvurulur ve değişiklik elektronik araç siciline (ARTES) işlenir. Yakıt türü, tescil belgesinde yer alan bilgilerden olduğu için yeni bir belge basılır; bu belgenin ayrıntıları araç tescil belgesi rehberinde anlatılmıştır.
Süre kaçırılırsa yaptırım, 2918 sayılı Kanun’un 32. maddesine dayanır: 2026 itibarıyla işletene 1.000 TL idari para cezası uygulanır ve araç, değişiklik belgelendirilip tescile işleninceye kadar trafikten men edilir; eksikliğin giderilmesi için yedi iş gününe kadar geçici trafiğe çıkış izni verilebilir. Dönüşüm onaylı projeye ve mevzuata aykırı yapılmışsa tablo ağırlaşır: 2026 itibarıyla 5.000 TL ceza kesilir ve araç mevzuata uygun duruma getirilinceye kadar men edilir. Plakaya ilişkin öteki yaptırımların tablosu için plaka cezaları rehberine bakabilirsiniz.
Kullanım Döneminde: Tank Ömrü ve Periyodik Muayene
LPG’li aracın periyodik muayenesinde ek bir rapor gerekmez; ancak tank üzerindeki bilgi etiketinin okunur durumda olması şarttır. AİTM Yönetmeliği’ne göre LPG tankı en geç 15 yılda bir değiştirilmelidir; imalatçı daha kısa bir ömür belirlemişse o süre esas alınır. CNG’de süre imalatçının belirlediği ömürdür; etikette ömür yoksa 10 yıl uygulanır. Ömrü dolan tank muayenede kusur nedenidir; tank değiştirildiğinde muayene tekrarına Yakıt Sistemi Montaj Belgesi ve tanka ait faturayla gidilir. LPG’li araçların kapalı otoparklara girişi ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir; aracınızı bırakacağınız otoparkın uygulamasını önceden öğrenmekte yarar vardır.
Özet
LPG dönüşümünde sıralama nettir: Tip onaylı aksam ve onaylı projeyle çalışan yetkili firmada montaj, ardından Yakıt Sistemi Montaj Belgesi ve projeyle TÜVTÜRK’te tadilat muayenesi, son olarak 30 gün içinde noter veya trafik tescil kuruluşunda ruhsata işleme. Gaz sızdırmazlık raporu artık istenmiyor; buna karşılık süreyi kaçırmanın bedeli ceza ve araç tescile işleninceye kadar trafikten men. Belgeleri eksiksiz saklayan araç sahibi için sürecin tamamı birkaç yarım günlük işlemden ibarettir.