Türkiye’de plaka, tek başına satın alınan bir ürün değildir: Aracın tescil edilmesiyle birlikte tahsis edilen resmî kimliğidir. Bu yüzden “plaka almak” aslında aracı tescil ettirmek demektir. 2018’de yapılan düzenlemeyle araçların satış, devir ve tescil işlemleri büyük ölçüde noterlere devredilmiştir; süreç bugün Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik’e göre yürütülür.
Plaka İşlemleri Nerede Yapılır?
Askeri araçlar, iş makineleri ve raylı sistem araçları dışındaki bütün motorlu araçların tescili noterler tarafından yapılır; tescil sonunda araç tescil belgesi ve plaka basım talep belgesi verilir. Emniyet Genel Müdürlüğü trafik tescil kuruluşları ise yalnızca belirli araçlarla ilgilenir: diplomatik ve konsüler misyon araçları, Emniyet, Jandarma, Sahil Güvenlik ve MİT araçları ile özel tahsisli plaka işlemleri gibi.
Sıfır Araçta Tescil ve Plaka
Sıfır araç alan çoğu sürücü noter kapısını hiç görmez, çünkü yönetmelik satışı yapılan araçların tescile esas işlemlerinin Türkiye Noterler Birliği tarafından yetkilendirilen kişi ve kuruluşlar — uygulamada araç bayileri — aracılığıyla yürütülmesine izin verir. Süreç şöyle işler:
- Bayi, tescil için gerekli bilgileri elektronik araç sicili ARTES’e güvenli elektronik imzayla bildirir ve tescil elektronik ortamda gerçekleşir.
- Tescille birlikte bir ay geçerli geçici tescil belgesi ile plaka basım talep belgesi düzenlenir; birer sureti araç sahibine verilir.
- Plaka bastırılır ve araç trafiğe çıkabilir. Bir ay içinde araç sahibinin başvurusu üzerine asıl araç tescil belgesi herhangi bir noter tarafından basılır; belgenin teslimiyle geçici belge hükümsüz kalır.
Tescil için sahiplik belgesi (fatura), uygunluk belgesi, zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçesi ve özel tüketim vergisi ödeme belgesi gerekir; bu bilgiler ilgili kurumların elektronik verilerinden teyit edilebiliyorsa ayrıca ibraz istenmeyebilir. İlk tescilin, aracın satın alındığı tarihten itibaren üç ay içinde yaptırılması zorunludur; süre geçirilirse tescil ancak trafik idari para cezası tutanağı düzenlendikten sonra yapılır.
İlk kez tescil edilen araca, sahibinin tescile esas adresinin bulunduğu ilin il kodunu taşıyan bir plaka tahsis edilir; harf ve rakam grupları Türkiye Noterler Birliğince belirlenen listelerden sıra esasına göre verilir.
İkinci El Araçta Noter Satışı
Tescilli bir aracın her çeşit satış ve devri yalnızca noterde yapılabilir; noter dışında yapılan satışlar geçersizdir. Noterin satışı yapabilmesi için işlem anında şu şartların sağlanması gerekir:
- Araca ait motorlu taşıtlar vergisi, vergi cezası, trafik idari para cezası ve köprü/otoyol geçiş ücreti borcu bulunmamalı,
- Araç üzerinde satışı kısıtlayan haciz, rehin gibi bir şerh olmamalı,
- Aracın muayenesi geçerli olmalı,
- Alıcı adına, satış tarihi itibarıyla geçerli zorunlu trafik sigortası yaptırılmış olmalı.
Şartlar sağlandığında satış elektronik ortamda tamamlanır ve noter, alıcı adına yeni araç tescil belgesini aynı işlemde düzenler. Noter randevusu, Türkiye Noterler Birliğinin e-randevu sistemi üzerinden önceden alınabilir.
Plaka Araca mı Aittir, Sahibine mi?
Araca aittir. Satış ve devirde aracın mevcut plakası kural olarak yeni sahibine devredilir; yani araç plakasıyla birlikte el değiştirir. Bununla birlikte alıcının yerleşim yeri plakanın verildiği ilin dışındaysa, talep üzerine noter plakayı alıcının ilinin koduyla değiştirebilir. Araç sahibi yerleşim yerini değiştirdiğinde de plakanın otuz gün içinde talep üzerine değiştirilmesi mümkündür.
Plaka Nasıl Basılır?
Plakayı noter basmaz. Tescil işleminin sonunda verilen plaka basım talep belgesiyle birlikte, tescil plakalarını basmaya ve dağıtmaya yetkili kuruluş olan Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu’na (TŞOF) bağlı plaka basım birimlerine gidilir. Plaka basım talep belgesi olmadan plaka basılamaz; basılan her plakada basım işlemini yapan kuruluşun mührü bulunur.
Plakanın kaybolması durumunda yeniden basım için gereken plaka basım talep belgesi, 2024 sonundaki yönetmelik değişikliğinden bu yana e-Devlet üzerinden de oluşturulabilir.
Ücretler
Tescil sürecinin maliyeti üç ana kalemden oluşur: noterce alınan tescil işlem ücreti, araç tescil belgesinin değerli kâğıt bedeli ve plaka basım bedeli. İkinci el satışlarda bunlara noter satış işlemi ücreti eklenir. Yönetmelikte 2022 sonunda 55 TL olarak belirlenen maktu tescil ücreti her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir; diğer kalemler de yıldan yıla değişebileceğinden güncel rakamlar işlem öncesinde noterden veya Türkiye Noterler Birliğinin duyurularından teyit edilmelidir.
Özetle: Sıfır araçta plaka işlemlerini çoğunlukla yetkili bayi yürütür; ikinci elde noter satışı zorunludur. Her iki durumda da tescil elektronik ortamda yapılır, plaka basım talep belgesi alınır ve plaka TŞOF’a bağlı basım birimlerinde bastırılır.