Bir araç şirket filosuna girdiğinde de kural değişmez: Tescil edilmeden trafiğe çıkamaz. Fark, aracın gerçek kişi yerine tüzel kişilik — yani şirketin kendisi — adına kaydedilmesidir. Bu tercih iki başlıkta sonuç doğurur: İşlem sırasında temsil yetkisini kanıtlayan ek belgeler gerekir ve aracın vergi rejimi, şahıs aracından belirgin biçimde ayrışır. Bu rehberde her iki başlığı da resmî mevzuata dayanarak ele alıyoruz.
Tescili Kim Yapar: Noter ve ARTES
2018’de yürürlüğe giren Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik, tescil işlemlerinin büyük bölümünü emniyet birimlerinden noterlere ve yetkilendirilmiş kuruluşlara taşıdı. İşlemler, Türkiye Noterler Birliği koordinasyonunda çalışan ARTES (Araç Sicil ve Tescil Sistemi) üzerinden yürütülür. Sıfır araçlarda ilk tescil, satışı yapan yetkili bayi aracılığıyla elektronik ortamda başlatılabilir; ikinci el araçlarda ise satış ve devir noterde yapılır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 20. maddesi bu konuda nettir: Tescilli araçların noter dışında yapılan satış ve devirleri geçersizdir. Satış anında yeni tescil kaydı oluşturulur ve araç tescil belgesi düzenlenir; belgenin ayrıntıları araç tescil belgesi rehberinde anlatılmıştır. Şirket, mevcut plakasını koşulları sağlıyorsa yeni aracında da kullanabilir; devir sürecinin genel akışı için plaka devri rehberine bakabilirsiniz.
Tüzel Kişi İçin İstenen Belgeler
Şirket adına yapılan tescilde, araca ait belgeler gerçek kişilerdekiyle aynıdır: İlk tescilde sahiplik belgesi, uygunluk belgesi, ÖTV ödeme belgesi ve zorunlu mali sorumluluk sigortası aranır; ikinci elde muayene ve sigorta kontrolleri işlem sırasında sistem üzerinden yapılır. Tüzel kişiye özgü olan katman, kimlik ve yetki tarafıdır:
- Vergi numarası: Yönetmelik, tüzel kişiler adına yapılacak tescillerde vergi numarasını zorunlu tutar.
- Temsil yetkisi: İşlemi şirket adına yürüten kişinin yetkisini gösteren güncel belge — ticaret sicilinde kayıtlı imza yetkisi ya da noterden düzenlenmiş vekâletname — istenir.
- Yetkilinin kimliği: Başvuruyu yapan temsilcinin kimlik belgesi gerekir.
Yönetmelik, belge yükünü hafifleten bir esneklik de içerir: Bilgileri kamu kurumlarının elektronik verilerinden alınabilen veya teyit edilebilen belgelerin ayrıca ibrazı istenmeyebilir. Noter harcı ve tescil kaynaklı ücretler dönemsel olarak güncellendiğinden, güncel tutarları işlem öncesinde ilgili noterlikten kontrol etmekte yarar var.
Vergi Tarafı: Şirket Aracını Farklı Kılan Kurallar
Şirket üzerine tescilin asıl ayırt edici yüzü vergidir ve tablo, aracın sınıfına göre ikiye ayrılır.
KDV: KDV Kanunu’nun 30/1-b maddesi uyarınca binek otomobil alışında yüklenilen KDV, kural olarak indirim konusu yapılamaz. İstisna, faaliyeti kısmen veya tamamen binek otomobillerin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olan mükelleflerdir; araç kiralama şirketi, taksi işletmecisi ve sürücü kursu bu kapsamdadır. Kamyonet, panelvan gibi ticari sınıfta tescil edilen araçlarda ise indirim yasağı uygulanmaz — aynı aracın binek mi ticari mi sayıldığı, bu yüzden alım kararının en kritik sorularından biridir.
MTV: Tarife, aracın sahibi şirket de olsa değişmez; mükellef, adına tescil yapılan tüzel kişidir. Fark gider tarafındadır: Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun 14. maddesi, otomobil ve motosiklet gibi taşıtlar ile uçak ve helikopterler için ödenen vergilerin gelir ve kurumlar vergisi matrahından gider olarak düşülmesini yasaklar. Araç kiralama faaliyetiyle uğraşan işletmelerin bu amaçla kiraya verdikleri taşıtlar bu yasağın dışındadır; minibüs, otobüs, kamyonet gibi taşıtların MTV’si ise gider yazılabilir.
Gider ve amortisman kısıtlaması: 7194 sayılı Kanun’la Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen hükümler, faaliyeti araç kiralama veya işletme olmayan mükelleflerde binek otomobillere ait yakıt, bakım gibi giderlerin en fazla yüzde 70’inin indirilmesine izin verir. Ayrıca binek otomobil amortismanı ve kiralama bedeli için her yıl yeniden belirlenen üst sınırlar uygulanır; bu tutarlar yıllık güncellendiğinden, hesaplamadan önce Gelir İdaresi Başkanlığının ilgili yıl duyurusuna bakılmalıdır.
Sorumluluk ve Sorgu Sınırları
Şirket aracında trafik cezalarının muhatabı çoğu senaryoda sürücüdür; ancak plakanın uygun bulundurulması gibi yükümlülüklerde araç sahibi ve işleten de sorumluluk taşır — bu ayrımın ceza tablosundaki karşılığını plaka cezaları rehberinde bulabilirsiniz. Tescil kayıtlarının gizliliği de şirket araçları için aynen geçerlidir: Araç sahipliği bilgisi kişisel veri koruması kapsamındadır ve üçüncü kişiler plakadan sahibin kimliğine ulaşamaz; konunun sınırlarını plakadan araç sahibi öğrenilir mi rehberinde ayrıntılı anlattık. Şirket aracı satılırken de süreç aynadaki görüntüdür: Noterde yapılan devirde temsil yetkisi belgeleri bu kez satıcı tarafında aranır.
Özet
Şirket üzerine araç tescili, işlem akışı bakımından bireysel tescille aynı raya oturur: Sıfır araçta bayi ve ARTES, ikinci elde noter. Farkı yaratan, temsil yetkisi ve vergi numarası gibi tüzel kişi belgeleri ile vergi rejimidir. Binek otomobilde alış KDV’si indirilemez, MTV gider yazılamaz ve giderler yüzde 70 ile sınırlıdır; ticari sınıf araçlarda bu kısıtların çoğu uygulanmaz. Alım kararından önce aracın vergisel sınıfını netleştirmek, tescil masasındaki yarım saatten çok daha belirleyicidir.