Kamu kurumlarının kapısında bekleyen, siyah zemin üzerine beyaz yazılı plakalar taşıyan araçlar herkesin aşina olduğu bir görüntüdür. Bu renk düzeni bir tercih değil, mevzuat gereğidir: Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik’in 35. maddesine göre resmî araçlara takılacak plakalarda zemin siyah, harf ve rakamlar beyazdır. Resmî olmayan araçlarda ise bunun tersi geçerlidir: beyaz zemin, siyah yazı.
Hangi Araçlar “Resmî” Sayılır?
Aynı yönetmeliğin tanımlar maddesi, resmî taşıtı 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamına giren taşıtlar olarak tanımlar. Taşıt Kanunu’nun 1. maddesine göre bu kapsama;
- genel bütçeye dahil daireler ile katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler,
- il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri,
- iktisadi devlet teşekkülleri ile özel kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan banka ve teşekküller,
- bu kurumların sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları teşekkül ve müesseseler,
- kamuya yararlı derneklerden Cumhurbaşkanlığınca lüzumlu görülenler
tarafından kullanılan taşıtlar girer. Yani siyah plaka yalnızca bakanlık araçlarında değil; belediyelerin, il özel idarelerinin ve kamu iktisadi teşebbüslerinin araçlarında da görülür. Yönetmelik ayrıca, resmî olmakla birlikte ticari nitelik taşıyan araçlar için “resmî ticari taşıt” tanımına da yer verir.
Taşıt Kanunu’nun 2. maddesi bazı araçları kapsam dışında bırakır: traktörler, iş makineleri, hava taşıtları ve münhasıran askerî maksatlarla kullanılan taşıtlar gibi araçlar bu kanuna tabi değildir. Askerî araçların tescili de zaten Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından yapılır ve bu araçlar kendi plaka düzenini kullanır.
Siyah Plaka Taşımayan Kamu Araçları
Devlete ait her araç siyah plakalı değildir; yönetmelik bazı kamu araçları için farklı renkler öngörür:
- Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı araçlarının plakalarında zemin mavi, yazılar beyazdır.
- Makam hizmetine tahsis edilen A, AA ve AAA harf gruplu plakalar beyaz zemin üzerine kırmızı yazılıdır.
- Cumhurbaşkanlığı, TBMM ve protokol araçları kırmızı zeminli özel tahsisli plaka taşır.
Ayrıca güvenlik gerekçesiyle bir esneklik de vardır: Kamu kurum veya kuruluşlarınca kullanılan araçlara, ilgili bakanlığın yazılı talebi üzerine İçişleri Bakanlığının onayıyla sivil plaka tahsis edilebilir. Bu araçlar trafikte sıradan beyaz plakayla dolaşır; tahsis bilgileri gizli tutulur ve hizmet amacı sona erdiğinde plakaların iadesi zorunludur.
Resmî Araçların Satışı ve Devri
Sıradan araçlarda satış ve devir noterlerce yapılırken, yönetmeliğin 18. maddesine göre resmî araçların satış veya devirleri, ilgili kurum veya kuruluşların tabi oldukları mevzuat hükümlerine göre gerçekleştirilir. Kamudan alınan bir araç resmî statüsünü yitirdiği için siyah plakayla trafiğe çıkamaz; yeni sahibi adına tescil edilir ve beyaz zeminli standart plaka alır.
Özetle siyah plaka, aracın 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamındaki bir kamu kurumuna ait olduğunu gösteren resmî araç plakasıdır; kolluk, makam ve protokol araçları ise aynı devlete ait olsalar da farklı renk düzenleriyle bunlardan ayrılır.