“T plaka” Türkiye’de iki ayrı şeyi ifade eder. Günlük dilde neredeyse her zaman taksileri anlatır; mevzuattaki teknik anlamı ise prototip ve yol testi araçlarına verilen geçici plakadır. Bu sayfada ikisini de ayrıştırarak ele alıyoruz.
Taksilerin T Plakası
Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik’in 34. maddesi, gerekli görülen yerlerde ticari amaçla çalışan araçlara, UKOME veya il trafik komisyonlarından karar almak şartıyla belirlenecek harf gruplarından plaka verilebileceğini düzenler. Taksilere ayrılan “T” serisi de bu yetkiye dayanır: harf grubunu ulusal yönetmelik değil, ilin ulaşım otoritesi belirler.
Uygulama yaygındır. İstanbul Büyükşehir Belediyesinin Taksi Taşımacılığı Yönergesi’nde taksilerin plakası “34 T” kalıbıyla anılır; Tekirdağ Büyükşehir Belediyesinin ilgili yönetmeliği ise doğrudan “Ticari Taksi (T Plaka)” başlığını taşır. İstanbul’da adam başı tarifeyle çalışan taksi dolmuşlar için ayrıca TZ seri plaka kullanılır. T plakalı araçlar resmî olmadıkları için plaka renkleri standarttır: beyaz zemin üzerine siyah yazı.
Tahdit: T Plaka Neden Sınırlı ve Değerli?
Taksi plakasını sıradan plakadan ayıran asıl özellik sayısının sınırlı olmasıdır. 86/10553 sayılı “Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar”, plaka tahdidi kararı alınan illerde taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaların sayısını ve dağıtımını düzenler. Karara göre;
- ticari plaka verilebilmesi için şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçmiş olmak ve ilgili meslek odasına üye olmak gerekir,
- ticari plaka sayısının artırılması ve dağıtımı İçişleri Bakanının onayına tabidir,
- yeni plakalar, trafik komisyonunun belirleyeceği esaslara göre kapalı teklif usulüyle dağıtılır,
- plaka sahipleri, plakalarını aynı şartları taşıyan kişilere satabilir.
Sayının idari kararla sınırlanması, tahditli illerde T plakayı alınıp satılan bir ticari değere dönüştürmüştür; taksi plakası edinmek isteyenler ya bu ihalelere katılır ya da mevcut bir plakayı devralır. Taksilerin çalışma ruhsatı, durak ve denetim işleri ise büyükşehirlerde UKOME kararları ve belediye yönergeleriyle yürütülür.
Yönetmelikteki Diğer T Plaka: Yol Testi
Tescil yönetmeliğinin kendi metnindeki “T” harf grubu ise bambaşka bir işe ayrılmıştır. 34. maddeye göre geçici trafik belgesi alınan araçlardan prototip veya yol testi için kullanılacaklara T harfi ve beşli rakamdan oluşan plaka verilir. 25. madde uyarınca bu plakaları; prototip veya yol testi yapacak imalatçı ve ithalatçı firmalar ile otomotiv alanında araştırma yapan kurum ve kuruluşlar, bir yıl süreli A Geçici Trafik Belgesi Düzenleme Yetki Belgesi kapsamında kullanır.
Bu T plakalar taksilerinkinden kolayca ayrılır: zemin sarıdır, rakam grubu 80000-99999 aralığından seçilir ve her plaka en fazla otuz gün süreli bir geçici belgeye bağlıdır. Test araçları, belgede belirtilen güzergâh dışında kullanılamaz; taşıma sınırı aşılmamak kaydıyla yüklü olarak da test edilebilir.
Kısacası beyaz zeminli T plaka bir ilin tahditli taksi serisini, sarı zeminli T plaka ise kısa süreli bir test aracını gösterir.