Halk arasında “hat satışı” denen işlem, hukuken hattın kendisinin değil, o hatta çalışma hakkı veren tahditli ticari plakanın — birçok ilde M harf grubuyla tescil edilen minibüs ve dolmuş plakasının — devridir. Süreç iki ayak üzerinde yürür: belediyenin (büyükşehirlerde UKOME düzeninin) tahsis onayı ve noterdeki resmî satış. Bu rehberde iki ayağı da mevzuattaki dayanaklarıyla anlatıyoruz.
Neyi Devrediyorsunuz: Hat, Plaka ve Tahdit
Dolmuş taşımacılığında üç kavram iç içedir. Hat, aracın toplu taşımacılık yapacağı güzergâhın başlangıç ve bitiş noktalarıdır. Tahditli ticari plaka, sayısı sınırlandırılmış ve ancak belirli şartları taşıyanlara verilebilen plakadır; bu düzenin çerçevesini 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı — Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar — çizer. Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik de ticari amaçla çalışan araçlara, UKOME veya trafik komisyonu kararıyla belirlenecek harf gruplarından plaka verilebileceğini söyler; minibüslere ayrılan M grubunun ayrıntısı M plaka rehberinde anlatılmıştır.
Hatta çalışma izni plakaya, plaka da tahsis kararına bağlı olduğundan, “hat devri” pratikte plakalı aracın satışı ve tahsisin yeni sahip adına yenilenmesi demektir.
UKOME Onayı Ne Anlama Geliyor?
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 9. maddesine göre büyükşehirlerde Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kurulur; taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve park yerleri ile sayısının tespiti dahil, il trafik komisyonunun yetkileri büyükşehir sınırları içinde UKOME tarafından kullanılır. UKOME kararları büyükşehir belediye başkanının onayıyla yürürlüğe girer ve toplu taşımayla ilgili kararlar herkes için bağlayıcıdır.
Devir açısından bunun iki sonucu vardır. Birincisi, güzergâhların belirlenmesi, araçların başka hatlara aktarılması ve verimsiz hatların iptali UKOME kararına tabidir; İstanbul’un minibüs yönergesi, iptal edilen hattaki taşımacıların aktarma sonrası belediyeden hak iddia edemeyeceğini açıkça yazar. İkincisi, bireysel devirde aranan tahsis belgesi düzeni de bu çatı altında işler: İstanbul örneğinde Ticari Araç Tahsis Belgesi, UKOME’de değerlendirilerek İBB Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü (TUHİM) tarafından verilir. Büyükşehir olmayan illerde aynı yetkiyi il trafik komisyonu kullanır.
Devralan Kişide Aranan Şartlar
86/10553 sayılı Karar’ın 3. maddesi devrin kime yapılabileceğini sınırlar: Taksi, dolmuş ve minibüslerde plaka devralacak kişinin şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçtiğini ve sürekli icra ettiğini beyan etmesi ve ilgili meslek odasına — bulunmadığı yerlerde şoförler odasına — üye olması gerekir. Plaka sahipleri, plakalarını yalnızca bu şartları taşıyan kişilere satabilir.
Belediyeler tahsis aşamasında ek belgeler ister. İstanbul uygulamasında başvuru formu, araç tescil belgesinin aslı, adli sicil kaydı, oda kaydı, şoförlük beyannamesi, sürücü belgesi, ikamet bilgisi ve belediyeye borcu olmadığına dair yazı istenir. Şehirler arasında liste değişebildiğinden, güncel evrak setini işlemden önce ilgili belediye biriminden alın.
Devir Süreci Adım Adım
- Ön kontrol: Plakanın tescil kaydında haciz veya tedbir olup olmadığını, motorlu taşıtlar vergisi ve trafik cezası borçlarını ve hattın UKOME kararlarındaki durumunu araştırın. Tescil yönetmeliğine göre satış, borç ve kısıtlama engeli bulunmadığının tespitiyle yapılabilir.
- Belediye başvurusu: Devralan, belediyenin toplu ulaşım biriminde tahsis sürecini başlatır ve şartları taşıdığını gösteren belgeyi alır.
- Noter satışı: Tescil edilmiş araçların satış ve devri noterlerce yapılır; noter dışında yapılan devir geçersizdir. Satışın tamamlanmasıyla alıcı adına araç tescil belgesini de noter düzenler. Genel satış usulü plaka devri rehberinde ayrıntılıdır.
- Devir sonrası: Çalışma ruhsatı yeni sahip adına yenilenir — İstanbul’da minibüsler için yıllık çalışma ruhsatı düzenlenir ve sahip değişikliğinde satış sözleşmesiyle yenileme yapılır. Oda kaydı ve araç üzerindeki hat-güzergâh belgeleri de güncellenir. Ortaklı plakalarda hisse devri gibi değişikliklerin belediyeye süresi içinde bildirilmesi gerekir; İstanbul yönergesi bunun için 30 günlük süre öngörür.
Vergi ve Harç Boyutu
Harçlar Kanunu’na 2018’de eklenen hükme göre taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına ait ticari plakaların devrinde, noterde alım satım bedeli üzerinden binde 30 harç alınır ve bu harçta tarifedeki genel üst sınır uygulanmaz. Gelir tarafında ise Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 80. maddesi, bu plakaların elden çıkarılmasından doğan kazançların tamamını gelir vergisinden istisna tutar; 2026’da 7587 sayılı Kanun’la eklenen geçici 94. madde, gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerin 1 Temmuz 2026’dan önce sahip olduğu plakalar için istisnayı ayrıca güvenceye bağlamıştır.
Plaka ve hat bedellerine gelince: Bu bedeller piyasada arz ve talebe göre oluşur ve yerden yere değişebilir. Bu nedenle rehberde fiyat tahmini vermiyoruz — güncel harç tutarını ve masrafları işlem öncesi noterden teyit edin.
Dikkat Edilecekler ve KVKK Sınırı
Devir öncesi satıcının plakanın gerçek sahibi olduğunu doğrulamanın yeri noterdir; satış zaten kimlik ve tescil kayıtları üzerinden orada yapılır. Plaka üzerinden araç sahibinin kimliğini kendi başınıza öğrenmeye çalışmak ise KVKK kapsamında mümkün değildir: Araç sahiplik bilgisi kişisel veridir ve yalnızca yetkili kurumlarca, hukuki dayanağı olan hallerde paylaşılır — ayrıntı için plakadan araç sahibi öğrenilir mi rehberine bakabilirsiniz. Bu bilgiyi vaat eden üçüncü taraf sitelere itibar etmeyin.
Özetle dolmuş hattı devri, şartları 86/10553 sayılı Karar’la çizilmiş, belediye tahsisi ve UKOME düzenine bağlı, noterde tamamlanan bir süreçtir. Sıralama şaşırılmamalıdır: önce hattın ve plakanın durumu, sonra belediyedeki tahsis süreci, en son noter satışı ve ruhsat yenileme. Hattın geleceği UKOME kararlarına bağlı olduğundan, devralmadan önce hatla ilgili güncel kararları mutlaka sorgulayın.