Trafik sigortasında iki komşu aracın primi arasındaki büyük farkı çoğu zaman tek bir kayıt açıklar: hasarsızlık basamağı. Sigortacılıkta bonus-malus denen bu sistem, kaza yaptırmayan işleteni her yıl bir üst basamağa çıkararak ödüllendirir, hasarı poliçesine yansıyanı alt basamağa indirerek daha yüksek prime tabi tutar. Sistemin dayanağı, 14 Temmuz 2007 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik’tir; Nisan 2023’te yürürlüğe giren değişiklik basamak yapısını bugünkü haline getirdi. Bu rehberde sistemi 2026 itibarıyla geçerli kurallarıyla anlatıyoruz.
Basamak Sistemi Nasıl İşler?
Sistem, 0 ile 8 arasında dokuz basamaktan oluşur. İşleten sıfatıyla ilk kez trafiğe çıkan — yani ilk kez adına araç tescil ettiren — kişi 4. basamaktan başlar. Bundan sonrası iki basit kurala bağlıdır: Sigorta sözleşmesi süresi içinde işleten için herhangi bir tazminat ödemesi yapılmamışsa, yenilemede bir üst basamağa geçilir; sigorta süresi içindeki her tazminat ödemesi ise basamağı bir düşürür. Ölçüt kaza tutanağı veya hasar bildirimi değil, poliçeden fiilen yapılan ödemedir.
Basamak araca değil işletene bağlıdır. Birden fazla aracı olan kişi her araç için ayrı sözleşme yaptırır ve her aracın basamağı kendi geçmişine göre ilerler; bir araçtaki hasar diğerinin basamağını etkilemez.
Basamakların İndirim ve Artırım Oranları
Yönetmeliğin ekindeki tabloya göre basamaklar şöyle sıralanır:
- 8. basamak: %50 indirim — yalnızca en az beş sigorta dönemi boyunca 7. basamakta kalan ve son dönemi hasarsız kapatan işletenler çıkabilir.
- 7. basamak: %40, 6. basamak: %20, 5. basamak: %5 indirim.
- 4. basamak: sisteme giriş basamağı.
- 3. basamak: %45, 2. basamak: %90, 1. basamak: %135 artırım.
- 0. basamak: %200 artırım — 1. basamaktayken bir poliçe döneminde üç ve daha fazla kazadan tazminat ödenmesi halinde inilen dip noktadır.
Bu oranların hukuki işlevi bilinmeli: Trafik sigortasında primi her şirket kendi tarifesinde serbestçe belirler; ancak her araç grubu ve basamak için devletin ilan ettiği azami primler aşılamaz ve tablodaki oranlar bu tavanların hesabında esas alınır. Tavan tutarlar, SEDDK genelgeleriyle aylık olarak güncellenir — 2026 itibarıyla örneğin Ağustos 2026 için artış oranı %1,5 olarak, taksi, minibüs ve otobüs gruplarında 2 puan ilaveli belirlenmiştir. Basamaktan bağımsız ek indirimler de vardır: Tarife tablosu %100 elektrikli araçlar için %10 indirim öngörür; 2024 sonunda yapılan değişiklikle SEDDK’ya, Ulusal Engelli Veri Sistemi’nde kayıtlı kişiler için %20’ye kadar indirim getirme yetkisi tanınmıştır.
Basamağı Düşüren Durumlar
Basamak yalnızca kazayla düşmez. Yönetmelik, poliçenin zamanında yenilenmemesini de yaptırıma bağlar: Sözleşmenin bitiminden itibaren yenilemenin geciktiği her 30 gün için basamak bir düşer. Aynı kural yeni araç sahipleri için de geçerlidir: İşleten sıfatını kazanan kişi sigortasını otuz gün içinde yaptırmak zorundadır; gecikilen her 30 gün bir basamağa mal olur. İnilecek alt basamak kalmamışsa prim, en yüksek artırım basamağındaki orana %10 eklenerek hesaplanır. Özetle sigortasız geçen her ay, yalnızca yaptırım riski değil, yıllarca biriktirilen indirimin erimesi demektir.
Araç Satınca ve Yeni Araç Alınca
Hasarsızlık hakkı, araçla birlikte satılmaz; işletenle birlikte yaşar. Aracını satıp işleten sıfatını kaybeden kişi, iki yıl (730 gün) içinde aynı araç türünde yeni bir araç alır ve otuz günlük sürede sigortasını yaptırırsa basamağı kaldığı yerden devam eder. Süre aşılırsa veya farklı türde bir araç alınırsa giriş basamağına dönülür. Madalyonun öbür yüzü daha serttir: Önceki poliçesi prim artırımına konu olmuş işletenin düşük basamağı, süre sınırı olmaksızın kendisini takip eder; araç değiştirmek cezalı basamaktan kurtarmaz. Satış sürecinin adımlarını plaka devri rehberinde, eski plakanın yeni araçta kullanımını ise plakayı yeni araca taşıma rehberinde anlattık.
Basamağınızı Nereden Görürsünüz?
Poliçe ve hasar kayıtları, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nde (SBM) merkezî olarak tutulur; yönetmelik uyarınca sigortacı, son poliçe bilgilerinizi bu veri tabanından kontrol eder ve indirim-artırım oranını buradan alınan hasar durum belgesine göre uygular. Yani basamağınız şirketten şirkete taşıdığınız bir kâğıt değil, merkezî bir kayıttır. Kendi adınıza düzenlenen trafik poliçelerine ve hasar geçmişinize e-Devlet üzerindeki SBM hizmetlerinden ulaşabilirsiniz. Sınır nettir: Başkasına ait bir aracın poliçe ve basamak bilgisi kişisel veri niteliğindedir ve plakadan sorgulanamaz. Plakayla kimin hangi bilgiye erişebildiğini plaka sorgulama rehberinde ayrıntısıyla ele aldık.
Özet
Hasarsızlık sistemi 2026 itibarıyla şöyle okunmalı: Herkes 4. basamaktan başlar; hasarsız her yıl bir basamak yukarı, poliçeden yapılan her tazminat ödemesi bir basamak aşağı götürür. Zirvede, 7. basamakta beş dönem sabır isteyen %50 indirimli 8. basamak; dipte %200 artırımlı 0. basamak vardır. Basamak araca değil işletene bağlıdır; aracı satmak indirimi hemen yakmaz, cezalı basamaktan da kurtarmaz. Oranlar ve tavan primler SEDDK düzenlemeleriyle güncellendiğinden, poliçe yenilemeden önce güncel tarifeyi resmî kaynaklardan kontrol edin.