İkinci el araç almak Türkiye’de üç resmî halkadan geçer: Aracın geçmişini gösteren sorgular, mevcut durumunu ortaya koyan ekspertiz ve mülkiyeti devreden noter satışı. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 20. maddesi, tescilli araçların her çeşit satış ve devrinin noterde yapılmasını şart koşar — noter dışında yapılan satışlar geçersizdir. Bu rehber, ilan aşamasından anahtar teslimine uzanan kontrol listesini resmî kaynaklardaki haliyle sıralıyor.
Birinci Adım: Belgeler ve Resmî Sorgular
İşe kimlik eşleştirmesiyle başlayın: Karşınızdaki kişi, araç tescil belgesinde (ruhsatta) yazan malik olmalıdır; değilse geçerli bir vekâletname görmek istersiniz. Belgedeki şasi numarasını aracın üzerindekiyle karşılaştırın. Tescil belgesinin içeriği ve yenilenmesi araç tescil belgesi rehberinde ayrıntısıyla anlatılmıştır.
Ardından sıra kayıtlara gelir. e-Devlet’te bu iş için birden çok resmî hizmet vardır: Türkiye Noterler Birliği’nin Adıma Tescilli Araç Sorgulama hizmeti kişinin üzerine kayıtlı araçları listeler; Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin trafik ve kasko poliçe ve hasar bilgileri sorgulamaları geçmiş hasar dosyalarını gösterir; muayene durumu TÜVTÜRK Muayene Durum Sorgulama, plakaya yazılmış cezalar ise Emniyet Genel Müdürlüğü’nün Araç Plakasına Yazılan Ceza Sorgulama hizmetinden görülür. Bu kişiye bağlı sorguların ortak özelliği kimlik doğrulamasıdır: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu gereği herkes yalnızca kendi kayıtlarını görebilir; plakadan araç sahibinin kimliğine ulaşılamaz — nedenlerini plakadan araç sahibi öğrenilir mi rehberinde anlattık. Doğru yöntem, satıcının güncel tarihli e-Devlet dökümlerini paylaşması ya da sorguları yanınızda yapmasıdır.
Araç bazlı bilgiler için ise SBM’nin ücretli resmî sorgu kanalları vardır: Plaka veya şasi numarasıyla aracın hasar geçmişi, değişen parça ve araç detay bilgisi sorgulanabilir; sonuçlarda araç sahibinin kimlik bilgileri yer almaz. Sigortaya hiç bildirilmeden onarılan hasarlar bu kayıtlara girmez; temiz kaydın ekspertizle desteklenmesi bu yüzden önemlidir. Resmî kanalların sorgu türleri ve sınırları için plaka sorgulama rehberine bakabilirsiniz.
Ekspertiz: Kimin İçin Zorunlu, Kim Öder?
Bu alanın güncel çerçevesi, Ağustos 2024’te yayımlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmeliktir; 2018 tarihli İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni yönetmeliğe göre yetki belgeli işletme, tescil belgesinde araç sınıfı M1, M1G, N1 ve N1G olan taşıtların — otomobil, arazi taşıtı ve hafif ticari araçların — satışından önceki on gün içinde, TSE hizmet yeterlilik belgesine sahip bir ekspertiz işletmesinden rapor alır ve raporu satışta notere ibraz eder. Model yılına göre sekiz yaşın veya yüz altmış bin kilometrenin üzerindeki taşıtlar bu zorunluluğun dışındadır. Raporun ücreti, satış alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmezse alıcıya, diğer bütün hallerde işletmeye aittir. Aynı yönetmelik, bu sınıflardaki sekiz yaş ve yüz altmış bin kilometre altındaki taşıtların motor ve şanzımanı ile elektrik ve elektronik sistemlerini, satış tarihinden itibaren üç ay veya beş bin kilometre boyunca işletmenin garantisi altına koyar.
İki şahıs arasındaki satış bu yönetmeliğin kapsamına girmez; ekspertiz yasal olarak zorunlu değildir. Yine de boya-değişen tespiti, mekanik kontrol ve yol testi içeren bağımsız bir inceleme, ilandaki cümlelerin değil aracın kendisinin konuşmasını sağlar. Raporu satıcının seçtiği değil, sizin belirlediğiniz bir noktadan almanız sağlıklı olur.
Noter Süreci: Satıştan Tescile
Mevzuat satışın ön şartlarını sayar: Araçtan kaynaklanan motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi ve zammı, vergi cezası, trafik idari para cezası ile köprü ve otoyol geçiş ücreti borcu bulunmamalı; araç üzerinde satışı kısıtlayan haciz gibi bir tedbir veya kayıt olmamalı; aracın muayenesi geçerli olmalı ve alıcı adına satış tarihi itibarıyla geçerli zorunlu trafik sigortası yaptırılmış olmalıdır. Gelir İdaresi Başkanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü arasındaki elektronik veri akışı sayesinde noter bu kontrolleri satış anında yapar — borçlu, muayenesiz veya şerhli araç noterden döner. Randevu, Türkiye Noterler Birliği’nin e-Devlet üzerinden de erişilebilen e-randevu hizmetiyle alınır.
Satışın tamamlanmasıyla araç alıcı adına tescil edilir ve noter, yeni malik adına araç tescil belgesini düzenler; motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyeti de satış tarihi itibarıyla el değiştirir. Maliyet tarafında iki ana kalem vardır: Aralık 2025’te kabul edilen 7566 sayılı Kanun uzun süredir uygulanan harç istisnasını kaldırdığından, 2026 itibarıyla satış bedeli üzerinden binde 2 oranında — 1.000 TL’den az olmamak üzere — harç alınır; yetki belgeli işletmelere yapılan satışlar bu harçtan müstesnadır. Buna her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen maktu noter ücreti eklenir; ödenecek toplamı işlem öncesinde noterden teyit edin. Satış bedelinin el değiştirmesi için Noterler Birliği’nin banka veya ödeme kuruluşu üzerinden çalışan Güvenli Ödeme Sistemi kullanılabilir. Devrin adım adım işleyişi plaka devri rehberinde anlatılmıştır.
Satış Sonrası: Plaka ve Doğrulama
Anahtarı aldıktan sonra e-Devlet’teki Adıma Tescilli Araç Sorgulama hizmetiyle aracın üzerinize geçtiğini doğrulayın. Plaka kural olarak araçla birlikte devredilir; yerleşim yeriniz plakanın verildiği ilin dışındaysa talep üzerine plakayı kendi ilinizin koduyla değiştirtmeniz mümkündür. Eski sahibin plakasını yeni aracına taşımak istediği senaryolar da vardır; ayrıntılar plakayı yeni araca taşıma rehberinde anlatılmıştır.
Özet Kontrol Listesi
- Tescil belgesindeki malik ile satıcının kimliğini eşleştirin.
- Şasi numarasını belge ve araç üzerinde karşılaştırın.
- Satıcıdan güncel hasar, muayene ve ceza dökümlerini isteyin; hasar geçmişini SBM’nin resmî kanallarından plakayla da sorgulayabilirsiniz.
- Bağımsız bir ekspertiz raporu alın; yetki belgeli işletmeden alıyorsanız rapor kapsam dahilindeki araçlarda zaten zorunludur.
- Vergi, ceza ve geçiş ücreti borcu ile haciz-rehin şerhi olmadığını netleştirin; muayenenin geçerli olduğundan emin olun.
- Kendi adınıza, satış tarihinde geçerli zorunlu trafik sigortası yaptırın — poliçe satışın ön şartıdır.
- Satışı yalnızca noterde yapın; tescil belgenizi teslim alın.
- Tescili e-Devlet’ten doğrulayın.
Süreç boyunca hiçbir adımda resmî olmayan sorgu kanallarına ihtiyacınız yoktur: Sorgular e-Devlet ve SBM’de, tespit ekspertizde, devir ise noterdedir.