Kaza sonrası sigorta şirketinin ilk kararı basit görünür ama sonuçları büyüktür: Araç onarılacak mı, yoksa “pert” mi yazılacak? “Pert” kelimesi halk dilinde ağır hasarlı, ekonomik ömrünü tamamlamış aracı anlatır; oysa kararın dayanağı Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’dır ve şirket burada gelişigüzel değil, tanımlı bir kritere göre hareket eder. Aynı ölçüt, karşı tarafın aracına verdiğiniz zararı karşılayan zorunlu trafik sigortasının genel şartlarında da birebir tekrarlanır. Bu rehberde onarım ile tam hasar arasındaki çizgiyi, maddelere sadık kalarak açıklıyoruz.
Kararın Dayanağı: Onarım Masrafı ve Rayiç Değer
Genel şartlara göre sigorta şirketi aracı, hasar tarihi itibarıyla rayiç değerine kadar teminat altına almıştır. Rayiç değer için esas alınacak referans poliçede yer alır; poliçede somut bir referans yoksa ilgili düzenleme çerçevesinde belirlenen referans rayiç değer esas alınır. Karar, iki büyüklüğün karşılaştırmasına dayanır: aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ve eksper raporunda hesaplanan onarım masrafı.
Burada yaygın bir yanlış bilgiyi düzeltmek gerekir. Genel şartlar, “onarım masrafı değerin %70’ini aşarsa araç perttir” gibi sabit bir yüzde eşiği koymaz. Belirleyici olan iki şeydir — masrafın rayiç değeri aşıp aşmadığı ve eksper raporunun aracı onarılabilir bulup bulmadığı. Yani nihai sözü, tek başına rakam değil, eksper raporu söyler. Rayiç değerin nasıl belirlendiğini kasko değeri listesi rehberinde ele aldık.
İki Koşullu Tam Hasar (Hurda Pert)
Genel şartların ilgili maddesi tam hasarı net tanımlar: Onarım masraflarının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hale geldiğinin tespit edilmesi durumunda araç tam hasara uğramış sayılır. Bu, halk arasındaki “hurda pert”tir. Bu durumda araç sahibine riziko günündeki rayiç değer ödenir; ancak ödeme öncesinde aracın ilgili mevzuat doğrultusunda hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesinin sigortacıya ibrazı şarttır. Hurdaya çıkarılan araç bir daha trafiğe çıkamaz; süreç için hurdaya ayırma işlemleri rehberine bakabilirsiniz.
Onarılabilir Ağır Hasar: Trafikten Çekme
İkinci kategori, hasarın ağır ama onarımın mümkün olduğu araçlardır. Genel şartlara göre onarım masrafları aracın değerini aşsın veya aşmasın, ağır hasarlı aracın onarımının mümkün olduğu eksper raporuyla tespit edilmişse, tazminat “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi sigorta şirketine ibraz edilmeden ödenmez. Halk arasında “onarılabilir pert” ya da “ekonomik pert” denen durum budur. Trafikten çekilen araç, onarımının ardından ilgili mevzuattaki şartları sağlarsa yeniden trafiğe çıkabilir; ayrıntı için trafikten çekme nedir ve pert araç tekrar trafiğe çıkar mı rehberlerine göz atın.
Sovtaj: Aracı Kendinizde Bırakmak
Hak sahibi, hasarlı aracı kendinde bırakmayı seçebilir. Bu durumda aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı (sovtaj) hali arasındaki fark tazminat olarak ödenir. Sigortacının tespit edip sigortalıya bildirdiği sovtaj bedeli, bildirimden itibaren bir ay süreyle garanti sayılır; yani bu sürede aracı o bedelden devralacak bir alıcının bulunacağı taahhüt edilmiş olur. Araç sicilindeki işleme engel kayıtlar nedeniyle hurda ya da çekme belgesinin hak sahibince alınamaması ve şirkete ibraz edilememesi halinde genel şartlar bir çıkış yolu tanır: Tazminat, ilgili masraflar mahsup edilerek mahkemece tespit edilen ödeme yerine tevdi edilerek de ödenebilir; bu halde belge aranmaz.
Kısmi Hasar: Onarım Yolu
Hasar bu iki ağır kategoriye girmiyorsa araç onarılır. Tazminatın nasıl karşılanacağı poliçede yazar: Onarımın anlaşmalı serviste mi yoksa sizin seçeceğiniz serviste mi yapılacağı, orijinal parça mı eşdeğer parça mı kullanılacağı poliçeye bağlıdır; bir belirleme yoksa sigortalının tercihi esas alınır. Onarım masraflarının yanı sıra, aracın en yakın uygun onarım yerine kadar gerekli çekilme ve nakil masrafları da ödenir. Eski bir parçanın yenisiyle değişmesi araçta bariz bir kıymet artışı doğuruyorsa bu fark tazminattan indirilebilir; ancak indirimin uygulanması için hangi parçaya ne oranda indirim yapılacağının poliçede yazılı olması gerekir. Zorunlu trafik sigortasında ise değişen parça nedeniyle oluşan kıymet artışı tazminattan indirilemez; bu, kasko ile trafik sigortası farkı başlıklarından biridir.
Karardan Sonra: Kayıt ve İtiraz
Tam hasar gerçekleştiğinde kasko teminatı sona erer ve sigortacı primin tamamına hak kazanır; kısmi hasarda ise sigorta bedeli, ödenen tazminat tutarı kadar eksilir. Onarım da pert de aracın hasar geçmişine işler ve bu kayıt aracın ikinci el değerini etkiler; kaydın izini sürmek için Tramer hasar kaydı sorgulama rehberine bakabilirsiniz. Hasar kayıtları aracın kimliği üzerinden tutulur; kişisel verilerin korunması gereği bu sorgular aracın sahibini göstermez. Onarım/pert kararı ya da tazminat tutarı konusunda anlaşamazsanız, şirket Sigorta Tahkim Sistemi’ne üyeyse uyuşmazlığı Sigorta Tahkim Komisyonu’na taşıyabilirsiniz; poliçede şirketin bu sisteme üye olup olmadığı belirtilir.
Özet
Onarım mı pert mi kararı iki soruya iner: Onarım masrafı aracın rayiç değerini aşıyor mu ve eksper aracı onarılabilir buluyor mu? Onarılamayan ve masrafı değeri aşan araç tam hasar (hurda pert) yazılır, hurda belgesiyle rayiç değer ödenir. Onarımı mümkün ağır hasarlı araç trafikten çekilir, çekme belgesiyle tazminat ödenir. Sabit bir yüzde eşiği mevzuatta yoktur; belirleyici olan eksper raporu ile rayiç değer karşılaştırmasıdır. Aracı kendinizde bırakırsanız sovtaj farkı ödenir. Poliçenizdeki özel şartlar sonucu doğrudan etkilediğinden, hasar anında önce poliçenizi ve eksper raporunu okuyun; somut rayiç, sovtaj ve onarım tutarlarını sigortacınızdan teyit edin.