Direksiyon sınavı, teorik sınavı geçip sürücü kursunda direksiyon eğitimini tamamlayan adayın, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) komisyonu önünde akan trafikte araç kullanarak girdiği uygulamalı sınavdır. Sınav araç bilgisi sorularıyla başlar, park ve manevra alanlarıyla sürer, trafikte sürüşle biter. Her aday için süre en az 40 dakikadır.
Sınav tarihiniz yaklaşıyorsa büyük olasılıkla neyin ölçüldüğünü, hangi hatanın sınavı bitirdiğini ve kalırsanız kaç hakkınız olduğunu merak ediyorsunuz. Aşağıda bu soruları Millî Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği’nin maddeleriyle yanıtlıyor, 2024 değişikliğinin neyi ve hangi tarihte değiştirdiğini de ayrıca gösteriyoruz.
Direksiyon Sınavına Kimler Girebilir?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 42. maddesi sırayı açıkça kurar. Teorik eğitimini tamamlayan aday önce MEB’in yazılı veya elektronik ortamda yaptığı teorik sınava girer. Uygulamalı eğitimini sürücü kursundan alan ve teorik sınavda başarılı olan aday, MEB’in yapacağı uygulamalı sürücü sınavına girmeye hak kazanır. Teorik sınavın yapısı bu yazının konusu değildir; burada o sınavı geçmiş olmak yalnızca bir ön koşuldur. Kurs kaydından belgeye uzanan genel sırayı ehliyet almanın adımlarını anlatan rehberde bulabilirsiniz.
Teorik sınavı geçmek tek başına yetmez. Yönetmeliğin 7. maddesine göre direksiyon dersleri önce eğitim alanında veya simülatörde en az 2 saat sürer. Usta öğretici adayın akan trafikte eğitim alacak düzeye geldiğine karar verince trafikteki dersler başlar. B sınıfı (otomobil) için akan trafikte en az 14 saat ders zorunludur ve bunun en az 2 saati gece yapılır. Sağlık raporunda gece araç kullanma kısıtlaması olan adaya gece dersi verilmez.
Son adım onaydır. Usta öğretici, adayın sınava girebilecek düzeye ulaştığını kurs müdürlüğüne yazıyla bildirir. Yönetmeliğin 15. maddesine göre sınava, kursun uygun gördüğü ve sınavdan en az dört iş günü önce Özel MTSK Modülü (kursların kayıt sistemi) üzerinden onay verilen adaylar girer. Ders saatleri sınıfa göre değişir; motosiklet, kamyon veya otobüs için hangi belgenin gerektiğini ehliyet sınıfları rehberinde karşılaştırabilirsiniz.
Direksiyon Sınavı Nerede, Hangi Araçla ve Kimlerle Yapılır?
Sınav, il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünün izin aldığı bir güzergâhta yapılır. Yönetmeliğin 4. maddesi güzergâhı en az iki farklı rotadan oluşan bir yol düzeni olarak tanımlar. Bu düzende araç bilgisi sorgusu için bir başlangıç alanı, manevra için uygulama alanları ve akan trafik kesimi bulunur. Rotada dönel veya akıllı kavşak, kontrollü ve kontrolsüz kavşak, tali yol, virajlı yol ve yaya ya da okul geçidi yer alır. Hangi rotanın kullanılacağını, 28. maddeye göre sınav günü sabahı sınav yürütme komisyonunun çektiği kura belirler.
Sınav, eğitim alınan sertifika sınıfına uygun ve kursa kayıtlı eğitim ve sınav aracıyla yapılır. Yönetmeliğin 4. maddesine göre B sınıfında manuel vitesli sınav aracı çift fren ve çift debriyaj sistemlidir. Otomatik vitesli sınav aracında çift fren aranır. Engelli adayların sınavı, raporlarında belirtilen şartları taşıyan araçla yapılır.
Sınavı direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu yapar. Yönetmeliğin 31. maddesine göre komisyon bir başkan ve bir üyeden oluşur; ikisi de MEB personeli veya öğretmenler arasından seçilir. En az yüksekokul mezunu olmaları ve sınav sorumlusu belgesi taşımaları gerekir. Ayrıca adayın alacağı sınıftan en az üç yıl önce alınmış bir sürücü belgeleri bulunmalıdır. Komisyon bir listede 10 adayın sınavını yapar; başkan ile üye beşinci adaydan sonra araçtaki yerlerini değiştirir.
Bunlara ek olarak il millî eğitim müdürlüğü, sınav sürecini denetlemek için ayrı görevliler atar. Yönetmeliğin 28. maddesine göre bu görevliler kavşaklarda, akan trafik kesiminde ve park ile geri dönüş alanlarında bulunur. Bakanlık da sınavları denetlemek üzere temsilci görevlendirebilir.
Direksiyon Sınavının Aşamaları: Araç Bilgisinden Trafikte Sürüşe
Yönetmeliğin 28. maddesinin üçüncü fıkrası sınavı üç bölüm olarak kurar:
- Araç bilgisi sorgulama: Başlangıç alanında ilk 5 dakika içinde değerlendirme formundaki araç bilgisi soruları sorulur.
- Uygulama alanları: Sürüşe hazırlık, aracı çalıştırma, harekete geçirme ve manevralar değerlendirilir.
- Akan trafikte sürüş: Kurayla seçilen rotada sürüş becerisi ve trafik algısı ölçülür.
Değerlendirme 40 dakikadan önce biterse kalan süre akan trafikte sürüşle tamamlanır ve her adaydan sonra 5 dakika ara verilir. Uygulama alanlarında yoğunluk olursa yürütme komisyonu bazı adayları önce trafiğe gönderebilir. Bu durumda manevralar sonradan yaptırılır; sıra değişir, ölçülen davranışlar aynı kalır.
B sınıfı sınavında manevraların koşulları 34. maddede tek tek yazılıdır. Koşullar aşağıdaki tabloda toplanmıştır:
| Manevra | Yönetmelikteki koşul |
|---|---|
| Geri park | En az 100 cm yüksekliğindeki koniler arasına geriye doğru tek hamlede girilir; giremeyen adaya aynı hamle için bir giriş hakkı daha verilir. Araç en fazla iki düzeltme hamlesiyle, koniye ve kaldırıma dokunmadan kaldırıma paralel park edilir. |
| Park alanı | Boyu aracın bir buçuk katı, eni aracın genişliğinden 50 cm fazladır. Aday işlemi “Park işlemini tamamladım.” diyerek bitirir. |
| 25 metre geri gitme | Araç, en fazla 3,5 metre genişliğindeki şeritte çizgiye ve kaldırıma değmeden 25 metre geri götürülür. |
| Geri giderken sağa (L) dönüş | Dönüş tek hamlede, çizgi, kaldırım veya konilere dokunmadan yapılır. |
| Dar alanda geri dönüş | Belirlenen alanın dışına çıkmadan en fazla üç hamlede yapılır. |
| Eğimde kalkış | En az %7 eğimli yolda durulur; araç 50 cm’den fazla geri kaçırılmadan yeniden harekete geçirilir. |
| Ani fren | Saatte 30 km hızla giderken, komisyon başkanı aynalarla trafiği kontrol ettikten sonra verdiği komutla araç durdurulur. |
Akan trafik bölümünde aday kavşaklara kuralına uygun yaklaşır, dönel kavşakta sağa ve sola döner, aynaları kontrol eder. Rotada yol için belirlenen azami hız sınırına ulaşması, gerektiğinde silecek ve havalandırmayı kullanması beklenir. Gün ışığı olmayan saatlerde kavşak, dönemeç ve tepe üstlerine yaklaşırken uzağı ve yakını gösteren ışıklar art arda yakılır.
Sınav Nasıl Değerlendirilir? Hangi Hatalar Sınavı Bitirir?
Değerlendirme, MEB Direksiyon Uygulama Sınav Sistemi’nde (MEBDUS) yüklü formlara göre yapılır. B, C, D ve F sınıflarında EK-4, M, A1, A2, A ve B1 sınıflarında EK-3 formu kullanılır. Formda davranışlar renklerle gruplanır ve başarısızlık kuralı 28. maddede yazılıdır:
- Mavi: Araç bilgisi bölümündeki mavi renkli sorulardan beşini yanlış cevaplayan veya cevaplayamayan aday başarısız sayılır.
- Kırmızı: İkinci ve üçüncü bölümlerdeki kırmızı davranışlardan birini yapmak tek başına sınavı bitirir.
- Sarı: Aynı ya da farklı maddelerdeki sarı davranışlardan ikisini yapan aday başarısız sayılır.
Hangi davranışın hangi renkte olduğu madde metninde değil, yönetmeliğin ekindeki formda yer alır. Bu yüzden “şu hata kırmızıdır” türü listeleri resmî formla karşılaştırmadan kesin bilgi saymayın. Manevraların başarı koşulları ise 34. maddede açıktır: koniye veya kaldırıma dokunmamak, izin verilen hamle sayısını aşmamak ve eğimde aracı 50 cm’den fazla geri kaçırmamak bunlardandır.
Başkan ve üye her aday için formu ayrı ayrı doldurup imzalar. Yönetmeliğin 32. maddesine göre ikisinin de başarılı bulduğu aday sınavı geçer. Biri başarılı, diğeri başarısız derse başkanın değerlendirmesi esas alınır. Başarısızlık nedeni formun ilgili bölümüne yazılır ve aracı başlangıç noktasına kursun usta öğreticisi geri getirir.
Ehliyet Direksiyon Sınavında Kaç Hak Var, Kalınca Ne Olur?
Yönetmeliğin 15. maddesi iki aşamalı bir sınav hakkı düzeni kurar. Sınava girip kalan aday, her başarısız sınavdan sonra kursun ilan ettiği ders ücretini öder ve en az iki saat ek direksiyon dersi alır. Böylece aralıksız üç sınav dönemi daha sınava girer; ilk dizide toplam dört hak vardır. Ek ders ve sınav ücretinin hangi kalemlerden oluştuğunu ehliyet sınav ücretleri ve kurs masrafları yazısında bulabilirsiniz.
Dört sınavın sonunda da başarılı olamayan aday, isterse ikinci bir dört hak dizisi alabilir. Bunun için sertifika sınıfında belirtilen sayıda direksiyon dersini yeniden alması ve ders ücretini ödemesi gerekir. Yönetmeliğin 13. maddesine göre aday, ilk dizide kalan haklarından vazgeçip ikinci dizi için başka bir kursa nakil de isteyebilir.
İkinci dört hak için süre, girilen son sınavın sonucunun açıklandığı tarihten itibaren en geç 60 gündür. Başvuru kayıtlı olunan kursa ya da nakil yapılacak kursa yapılır; bu süre içinde ders ücretinin ödenmesi ve derslerin alınması şarttır. Dayanak Yönetmeliğin 15. maddesinin dördüncü fıkrasıdır. Metin, 60 gün geçtikten sonra ikinci dizinin verileceğine dair bir hüküm içermez.
Süre açısından durumunuzu üç başlıkta düşünebilirsiniz:
- Süre içinde: Son sonucun açıklandığı günden itibaren 60 gün dolmadan kursa başvurur, dersleri alır ve yeni sınav dönemi için onay beklersiniz.
- Süre doluyor: Ders planını, sınavdan en az dört iş günü önce verilmesi gereken onay süresiyle birlikte kursla hesaplayın ve başvurunuzu yazılı yapın.
- Süre geçti: Yönetmelik bu durum için ikinci diziyi tanımlamaz; hangi yolun açık olduğunu kurs müdürlüğünden ve ilçe millî eğitim müdürlüğünden yazılı olarak öğrenin.
İkinci dizide de başarılı olamayan aday kursa yeniden kayıt yaptırabilir. 15. maddenin beşinci fıkrasına göre son girdiği sınav tarihinden itibaren üç yıl içinde yeniden kaydolan aday, teorik eğitim ve sınavdan muaf sayılır. Sınava hiç girmemek de hak tüketebilir: 7. maddeye göre ikinci farklı kodla tanımlanan sınava girmeyen adayın bir sınav hakkı kullanılmış sayılır.
2024 Değişikliği: Sınav Kurallarında Ne Değişti, Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
Direksiyon sınavının bugünkü kuralları, 9 Temmuz 2024 tarihli ve 32597 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik yönetmeliğine dayanır. Değişikliğin 38. maddesi, sınavın yapılışını düzenleyen hükümleri yayımdan altı ay sonra yürürlüğe koydu. Bunlar 28. maddenin üçüncü fıkrası, 34. ve 35. maddeler ile EK-3 ve EK-4 değerlendirme formlarıdır. mevzuat.gov.tr’deki birleştirilmiş metne göre bu hükümler 9 Ocak 2025’ten beri uygulanır; değişikliğin diğer hükümleri yayım günü yürürlüğe girdi.
MEB’in 9 Temmuz 2024 tarihli duyurusu ile yürürlükteki yönetmelik metni yan yana konduğunda başlıca farklar şunlardır:
| Konu | Değişiklikten önce | Yürürlükteki kural |
|---|---|---|
| Aday başına sınav süresi | 35 dakika | En az 40 dakika |
| Sınav saatleri | 07.00–18.00 | 07.00–21.00 |
| Geri parkta koniler arasına giriş | Tek hamle | Giremeyen adaya aynı hamle için bir giriş hakkı daha |
| Bir komisyonun bir günde sınav yaptığı aday | 12 | 10 |
| Başkasının yerine sınava girme veya girdirme | 2 yıl sınavlardan men | 5 yıl sınavlardan men |
Aynı değişiklikle sınavın en az iki onaylı rotası olan güzergâhta yapılması ve rotanın kurayla seçilmesi düzenlendi. Otomobil sınıfına dar alanda en fazla üç hamlede geri dönüş ve tali yolda sürüş eklendi. Sertifikanın e-Devlet üzerinden alınması da bu değişikliğin parçasıdır; metnin tamamını Resmî Gazete’deki değişiklik yönetmeliğinde okuyabilirsiniz.
İnternette 40 dakikalık süre ve ikinci park denemesi zaman zaman yeni bir düzenleme gibi anlatılır. Bu iki kural 2024 değişikliğiyle gelmiştir ve 9 Ocak 2025’ten beri yürürlüktedir. 29 Ekim 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki birleştirilmiş metnin değişiklik listesi 9 Temmuz 2024 tarihli yönetmelikle biter. Daha yeni bir değişiklik yayımlanırsa geçerli olan, Resmî Gazete’deki metin ve onun yürürlük maddesidir.
Sınav Günü Yanınızda Olması Gereken Belgeler
Komisyon sınavı başlatmadan önce kimlik tespiti yapar. Yönetmeliğin 31. maddesine göre karşılaştırılan belgeler şunlardır:
- MEB Bilişim Sistemleri’nden (MEBBİS) alınan ve kayıtta kursun çektiği fotoğrafı taşıyan sınav giriş belgesi,
- fotoğraflı T.C. kimlik kartı, pasaport, geçici koruma kimlik belgesi veya daha önce alınmış bir sürücü belgesi,
- kimlik kartı birliğince alınmış asker adaylar için askerî kimlik belgesi.
Komisyon ayrıca adayın, eğitim aldığı sınıfa uygun ve plakası listede yazılı araçla geldiğini kontrol eder. Kursun düzenlediği K sınıfı sürücü aday belgesinin süresinin dolmadığına da bakılır. Bu belge, 6. maddeye göre akan trafikte direksiyon dersinin başladığı tarihten itibaren 6 ay geçerlidir. Yönetmeliğin araç kontrol formuna (EK-12) göre bu belge, araç tescil belgesi ve kursun izin belgeleriyle birlikte araçta dosya hâlinde bulunur.
Saat de belge kadar belirleyicidir. Randevu saatinde sınav başlangıç alanında hazır bulunmayan aday sınava alınmaz (31. madde). Sınav sırasında araçtaki herkesin emniyet kemeri takması zorunludur (33. madde).
Otomatik Vitesli Araçla Sınava Girmek Belgeyi Nasıl Etkiler?
Yönetmeliğin 6. maddesine göre otomatik vitesli araçla eğitim alıp sınavı geçen adayın sertifikasına yalnızca otomatik araç kullanabileceği yazılır. 39. madde bu kaydın sürücü belgesinde de yer alabileceğini öngörür. Yani otomatik araçla girilen sınav, belgenin kapsamını da belirler.
Vites türü süreç içinde değiştirilebilir, ama her aşamanın kendi kuralı vardır:
- Teorik sınavdan sonra: Direksiyon ders planı yapılmadan önce yazılı başvuruyla manuel ve otomatik seçenekleri arasında geçilebilir; işlemi millî eğitim müdürlüğü yapar (12. madde).
- İlk dört hak sırasında: Haklarından birini veya birkaçını kullanan aday, kalan haklarından vazgeçerek ikinci dört hakta diğer vites türüyle eğitim alıp sınava girebilir (15. madde altıncı fıkra).
- Belge alındıktan sonra: Belgesinde veya sertifikasında yalnızca otomatik araç kaydı olan kişi, aynı sınıfta manuel araç için direksiyon eğitiminin yarısına devam eder ve yeniden sınava girer (39. madde).
Kararı verirken ileride hangi aracı kullanacağınızı düşünmek, sonradan ek eğitim ve sınav gerekip gerekmeyeceğini baştan netleştirir. Seçim tamamen sizindir; yönetmelik iki yolu da tanır.
Direksiyon Sınavına Hazırlık İçin Kontrol Listesi
Aşağıdaki liste bir geçme yöntemi değildir. Yönetmeliğin ölçtüğü davranışları ve sınav gününün işleyişini önceden gözden geçirmenize yardım eder:
- Ders saatlerinizi doğrulayın: Sınıfınızın akan trafikteki asgari ders saatini ve gece dersini tamamladığınızı kursla birlikte kontrol edin.
- Onay durumunu sorun: Sınavdan en az dört iş günü önce sistemde onayınızın verilip verilmediğini kurstan öğrenin.
- Belgeleri bir gün önce hazırlayın: Fotoğraflı kimlik belgenizi ve sınav giriş belgenizi yanınıza alın.
- Sağlık raporunuzdaki kısıtları bilin: Gece kısıtı gibi kayıtlar eğitiminizi ve sınav koşullarınızı etkiler; ayrıntılar için sürücü sağlık raporu rehberine bakabilirsiniz.
- Manevraları koşullarıyla çalışın: Koni, hamle sayısı ve “Park işlemini tamamladım.” ifadesi gibi ayrıntıları usta öğreticinizle derslerde uygulayın.
- Araç bilgisini tekrar edin: Eğitim aracınızın kumandalarını ve formdaki araç bilgisi konularını sınavdan önce gözden geçirin.
- Akşam sınavına hazırlıklı olun: Sınav 21.00’e kadar sürebildiği için karanlıkta ışık kullanımını derste deneyin.
- Erken varın: Randevu saatinde başlangıç alanında olmanız gerekir.
Sınavda ölçülen şey, trafik kurallarına uygun ve dikkatli sürüştür. 34. madde aynaların kontrolünü, olası tehlikelerin algılanmasını ve kavşaklarda kurala uygun davranışı ayrı ayrı sayar. Usta öğretici sınav boyunca yönlendirme yapmaz; karar anlarında kendi gözleminize dayanırsınız.
Sınavdan Sonra: Sertifika, Sürücü Belgesi ve Aday Sürücülük
Sınavı geçen adayın sertifikası elektronik ortamda düzenlenir. Yönetmeliğin 37. maddesine göre sertifikaya, sertifika almaya hak kazanılan son sınav tarihi yazılır. Sertifikayı e-Devlet Kapısı’ndaki Motorlu Taşıt Sürücü Sertifikası Sorgulama hizmetinden görebilirsiniz; hizmet e-Devlet girişi ister.
Sertifika henüz yola çıkma izni değildir. 2918 sayılı Kanun’un 42. maddesine göre sertifika, sınıfına uygun sürücü belgesine dönüştürülmedikçe karayolunda araç kullanma yetkisi vermez. Belgeyi İçişleri Bakanlığı düzenler; Yönetmeliğin 38. maddesine göre sertifika bilgileri, imza, fotoğraf ve sağlık raporu Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne elektronik ortamda iletilir. Sertifikayı belgeye dönüştürmeden araç kullanmak idari para cezası gerektirir.
Belgeyi aldığınız gün yeni bir dönem başlar. Kanun’un ek 17. maddesine göre ilk kez sürücü belgesi alanlar, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl aday sürücü sayılır. Maddenin bugünkü metni, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanun değişikliğiyle belirlenmiştir. Bu dönemde belgenin iptaline yol açan ihlalleri aday sürücü kuralları yazısında ayrıca ele aldık.
Sınav tarihiniz, hak sayınız veya 60 günlük süre konusunda emin değilseniz kayıtlı olduğunuz kursun müdürlüğüne ve ilçe millî eğitim müdürlüğüne yazılı olarak sorun. Kaydınızdaki bilgiler Özel MTSK Modülü’nde tutulur. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuat ve kişisel durumunuz için ilgili kuruma veya bir hukukçuya danışın.