Trafik kazalarının büyük çoğunluğu ölüm ya da yaralanma değil, yalnızca araçlarda maddi hasar bırakır. Bu tür kazalarda kolluk kuvvetini beklemek çoğu zaman gereksiz bir zaman kaybıdır; mevzuat da tarafların olayı kendi aralarında belgelemesine açıkça izin verir. “Anlaşmalı” ya da “tutanaklı” kaza dediğimiz yöntem tam olarak budur.
Anlaşmalı Kaza Nedir?
Anlaşmalı kaza, yalnızca maddi hasarla sonuçlanan bir trafik kazasında, kazaya karışan tarafların polis veya jandarmayı olay yerine çağırmadan, olayı kendi aralarında yazılı bir tutanakla tespit edip yola devam etmesidir. Dayanağı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 81. maddesidir: “Yalnız maddi hasar meydana gelen kazalarda, kazaya dâhil kişilerin tümü, yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse, bunu aralarında yazılı olarak saptamak suretiyle kaza yerinden ayrılabilirler.” Kanun’un 83. maddesi de bu durumda — fiil başka bir suç oluşturmuyorsa — adli kovuşturma yapılmayacağını belirtir. Belgenin resmî adı Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı’dır ve sigorta şirketinin kusuru ile hasarı kimin karşılayacağını değerlendirmesinde temel dayanaktır.
Hangi Durumlarda Tutulur, Hangilerinde Tutulamaz?
Anlaşmalı tutanağın iki temel koşulu vardır: kazanın yalnızca maddi hasarla sonuçlanmış olması ve kazaya karışan tarafların tümünün olayın oluş biçiminde anlaşması.
Kazada en ufak bir yaralanma ya da ölüm varsa bu yol kapalıdır — mutlaka kolluğa haber verilmeli ve yetkililer gelene kadar olay yeri korunmalıdır. 2026 itibarıyla ölümlü veya yaralanmalı bir kazada zabıtanın izni olmadan olay yerinden ayrılan sürücüye 46.000 TL idari para cezası uygulanır; ayrıca bu sürücü bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla yargılanır ve sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır. Anlaşmanın sağlanamadığı maddi hasarlı kazalarda da izinsiz ayrılan sürücü aynı 46.000 TL’lik cezayla karşılaşır. Buna karşılık taraflar anlaşıp tutanağı birlikte düzenlediyse bu ceza uygulanmaz.
Karşı tarafın olay yerinde bulunmadığı durumlar da anlaşmalı tutanağa uygun değildir. Örneğin park hâlindeki bir araca çarptıysanız ve sahibi ortada yoksa, Kanun sizden aracın sahibini bulmanızı, bulamıyorsanız araç üzerine yazılı bilgi bırakıp en kısa sürede kolluğa haber vermenizi ister. Kısacası tereddüt yaratan her durumda — sürücülerden biri anlaşmaya yanaşmıyor, olay yerini terk ediyor ya da kazanın niteliği belirsizse — en güvenli yol kolluğu aramaktır.
Tutanakta Hangi Bilgiler Bulunur?
Sağlıklı bir tutanak, tarafların kimlik ve iletişim bilgilerini, sürücü belgesi ile araç tescil bilgilerini ve sigorta poliçesinin tarih ve numarasını içerir; bu bilgileri paylaşmak Kanun’un 81. maddesi gereği zorunludur. Bunlara ek olarak kazanın yeri, tarihi ve saati, araçların plakaları, hasar gören bölümler ve en önemlisi kazanın nasıl gerçekleştiğini gösteren bir kroki yer alır. Krokiyi olabildiğince açık çizmek, sonradan çıkacak kusur tartışmalarını baştan önler. Tutanağı tüm taraflar imzalar ve her taraf bir nüsha alır.
Kusur Nasıl Belirlenir?
Sigorta şirketleri kusuru, tutanaktaki krokiye ve beyanlara bakarak değerlendirir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi bazı davranışları doğrudan “asli kusur” sayar: kırmızı ışıkta geçmek, arkadan çarpmak, geçiş önceliğine uymamak, geçme yasağı olan yerde sollamak, şeride tecavüz etmek, dönüş manevralarını hatalı yapmak ve kurallara uygun park etmiş bir araca çarpmak bunların başlıcalarıdır. Kroki bu hareketlerden hangisinin yaşandığını ortaya koyduğu için tutanağı dikkatli doldurmak doğrudan cebinizi ilgilendirir.
Dijital Tutanak: Mobil Kaza Tutanağı
Kâğıt tutanağın yerini giderek Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) geliştirdiği Mobil Kaza Tutanağı (MKT) uygulaması alıyor. Sisteme mobil uygulama üzerinden erişilir; plaka bilgileri girilir, kaza fotoğraf ve videoları yüklenir, konum otomatik kaydedilir. Bir taraf tutanağı başlatıp oluşan QR kodu paylaşır, diğer taraflar bu kodla sürece katılır, kroki birlikte çizilir ve tüm taraflar onayladığında tutanak tamamlanır. Süreç tümüyle kâğıtsızdır ve bilgiler doğrudan sigorta sistemine akar; bu da hasar dosyasının açılmasını hızlandırır.
Tutanaktan Sonra Ne Olur?
Tutanak, hasarın tazmini için başlangıç noktasıdır. Kusurlu tarafın zorunlu trafik sigortası, karşı tarafın maddi zararını poliçe limitleri içinde karşılar; kendi aracınızdaki hasar için kaskonuz devreye girer. Kaza kaydı TRAMER hasar geçmişine işlenir ve kusurlu bulunmanız hâlinde bir sonraki yıl priminiz, hasarsızlık indirimi basamağınızın düşmesiyle artabilir. Bu yüzden küçük çizik ve ezikleri tutanağa bağlamadan önce, onarım maliyeti ile primdeki olası artışı karşılaştırmakta fayda vardır.
Özet
Anlaşmalı kaza, yalnızca maddi hasarlı ve tarafların tümünün anlaştığı kazalarda geçerli, hızlı ve pratik bir yöntemdir. Ölüm, yaralanma ya da anlaşmazlık varsa devreye kolluk girer; 2026 itibarıyla bu kurallara uymadan olay yerini terk eden sürücüyü 46.000 TL’lik ceza bekler. Tutanağı — ister kâğıt ister MKT üzerinden — eksiksiz ve krokisi net biçimde doldurmak, hem cezadan hem de sonradan çıkacak kusur tartışmalarından korur. Ceza ve tazminat tutarları her yıl güncellendiğinden, işlem öncesinde güncel değerleri ilgili kurumdan teyit edin.