Bir araç kazada hasar görüp özenle onarılsa bile ikinci el piyasasında artık kazasız bir emsalinden daha ucuza alıcı bulur. Onarım çarpığı düzeltir ama aracın geçmişine düşen hasar kaydını silmez; bu kayıt, aracın piyasa değerini kalıcı olarak aşağı çeker. Kaza öncesi rayiç değer ile onarım sonrası oluşan bu düşük değer arasındaki farka araç değer kaybı denir ve belirli koşullarda bir tazminat kalemi olarak talep edilebilir.
Değer Kaybı Nedir?
Değer kaybı, aracın fiziki onarımından bağımsız bir kavramdır. Panel düzelse, boya birebir tutsa bile alıcı, hasar kaydı bulunan bir araca daha temkinli yaklaşır ve daha düşük fiyat teklif eder. Hasar kaydının nereye işlendiğini ve nasıl görüntülendiğini TRAMER hasar kaydı sorgulama rehberinde ayrıntısıyla anlattık. İşte bu kaydın doğurduğu fiyat düşüşü, kazada kusuru olmayan tarafın cebinden çıkmamalıdır; mevzuat bu farkı tazmin edilebilir bir zarar olarak tanır.
Kim Talep Eder, Kim Öder?
Değer kaybı, kazada kusuru olmayan ya da kısmen kusurlu olan tarafın hakkıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uyarınca, kusurlu aracın zorunlu trafik sigortacısı karşı tarafın maddi zararını karşılamakla yükümlüdür; değer kaybı da bu maddi zarar kapsamında değerlendirilir. Yani tazminatı kendi poliçeniz değil, kazaya sebep olan aracın trafik sigortası öder. Kaskonun bu farkı çoğunlukla kapsamadığını, iki teminatın sınırlarını kasko ile trafik sigortası farkı yazısında karşılaştırdık. Kusur oranınız neyse tazminat da o oranda düşer; tam kusurlu taraf değer kaybı talep edemez.
Hangi Durumlarda Ödenir?
Değer kaybı yalnızca onarılabilir hasarlarda gündeme gelir. Ağır hasar nedeniyle pert sayılan, hurdaya ayrılan veya hasar sebebiyle trafikten çekilen araçlar için ayrı bir değer kaybı tazminatı söz konusu olmaz; bu haller teminat kapsamı dışında kalır. Aynı şekilde yalnızca cam, lastik, far gibi münferit parçaların değişimiyle sınırlı ve aracın bütününe etki etmeyen küçük onarımlar da çoğunlukla değer kaybı doğurmaz. Sınırın nerede olduğunu her olayda bağımsız eksper takdir eder.
Nasıl Hesaplanır?
Değer kaybının tutarı sabit bir rakam değildir; her araç için ayrı hesaplanır. Belirleyici etkenler aracın kaza öncesi rayiç değeri, yaşı, kilometresi, marka ve modeli ile hasarın büyüklüğü ve niteliğidir. Örneğin şasi ya da motor gibi yapısal bölümlerdeki bir hasar, yüzeysel bir kaporta onarımına göre çok daha yüksek değer kaybı doğurur; yeni ve düşük kilometreli bir araçta oran, yıpranmış bir araca göre daha belirgindir. Genel Şartlar bu hesaplama için bir yöntem tanımlar; ilkeler zaman zaman yargı kararlarıyla güncellendiğinden, başvurudan önce yürürlükteki Genel Şartlar metnini esas almak gerekir. Nihai tutarı tarafların beyanı değil, atanan bağımsız eksperin raporu belirler.
SBM Üzerinden Eksper Atama
Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM), değer kaybı için bağımsız eksper atayan çevrimiçi bir sistem işletir. Süreç özetle şöyle ilerler:
- Önce kusurlu tarafın trafik sigortacısına yazılı başvuru yapılır.
- Sigortacı bir iş günü içinde eksper atamazsa, hak sahibi SBM’nin çevrimiçi sistemi üzerinden e-Devlet ile kimliğini doğrulayarak doğrudan bağımsız eksper talep edebilir; sistem eksperi sıralı olarak atar.
- Eksper; hasar fotoğrafları, onarım faturası ve dosya kayıtları üzerinden aracı değerlendirip raporunu düzenler.
Sürecin aracıya ihtiyaç bırakmadığını vurgulamak gerekir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun ek 6. maddesi uyarınca hak sahibi adına yalnızca eş, çocuk, anne, baba, kardeş ya da bunların avukatı vekaleten başvurabilir. “Değer kaybınızı biz alalım” diyen yetkisiz üçüncü kişilerin başvurusu kanuna aykırıdır; bu sınırlama, hak sahibini aracı istismarına karşı korur.
İtiraz ve Uyuşmazlık
Eksper raporunun tamamlandığına dair bildirimden itibaren üç iş günü içinde rapora itiraz edilebilir. İlk itirazda bir itiraz eksperi, gerekirse ikinci aşamada bir hakem eksperi atanarak nihai rapor düzenlenir. Sigorta şirketi ödemeyi reddeder ya da tutarda anlaşmazlık sürerse, uyuşmazlık Sigorta Tahkim Komisyonu’na taşınabilir; komisyon, sigortacılık uyuşmazlıklarını mahkemeye kıyasla daha hızlı çözmek üzere kurulmuştur. Başvuru koşullarını ve güncel ücretleri işlem öncesi komisyondan teyit edin. Trafik sigortasına yönelik tazminat taleplerinde bir zamanaşımı süresi işlediğinden başvuruyu geciktirmemek önemlidir.
Özet
Araç değer kaybı, kusursuz tarafın onarılan aracındaki piyasa değeri düşüşünü, kusurlu aracın zorunlu trafik sigortasından karşılayan bir maddi tazminattır. Tutar; aracın rayiç değeri, yaşı, kilometresi ve hasarın niteliğine göre bağımsız eksperce belirlenir. Hak sahibi, SBM’nin eksper atama sistemi üzerinden aracısız başvurabilir; anlaşmazlıkta yol, Sigorta Tahkim Komisyonu’dur. İkinci el alırken bu kaydın fiyata etkisini ikinci el araç alırken kontrol listesi yazısındaki adımlarla değerlendirebilirsiniz.